 |
| [Nabulod laeng ti ladawan a naaramat] |
ITi Amerika ti lugar ken disso ti mabalinmo a
pakagun-odan dagiti banag a kayatmo, ken panangpadur-as ti bukodmo a kabaelan. Agsakripisio, agtrabaho kadagiti banag a kayatmo nga aramiden. Agballigika no adda anusmo...
"NAPALIKAWKAWAN ti balay a nagyananmi kadagiti natatayag a naimula nga unas. No kasanot' kaadayo ti makitam, kasta met kaadayo ti pagpatingaan ti nakaimulaan dagitoy nga unas. Ngem kaskam' la ul-ulila ta nailasin ti kampomi kadagiti sabsabali a kampo.
Kalpasan a maputedputed dagitoy nga un-unas ken mailugan a maipan iti kiskisan, mapuoran ti sibubukel a nagtalonanmi. Ti laeng dapo ti unas ti mabati a kunam la no dinalapus ti didigra ti kataltalonan.
Sumangpet idi ti amak iti nagbalayanmi manipud iti trabaho a kaduana dagiti sumagmamano a lallaki-- a tapoktapok ti sibubukel a rupa ken pagan-anayda, malaksid laeng dagiti bukel ti mata-- ta isuda ti nadalus a makita gapu iti plastic goggles a mangsalaknib kadagiti matada. Magmagna idi ti amak ken dagitoy a lallaki nga agawid iti kampo nga ayanmi manipud iti Bell House agingga iti stonewall a sumango iti basketball court ti Cagasan's corn patch.
Wen, mabambannog dagitoy a lallaki nga aggapu iti pagtrabahuan. No kuan, dida payen makabalikas gapu ti paksuyda a nagtrabaho, wenno gapu ta makariknada iti liday. Mabalin met a mapampanunot ken kailiwda dagiti pampamilia a pinanawanda idiay Filipinas."
Kastoy ti pananglagip ni Jackie Pias Carlin, anak ti maysa a sakada ti Maui, ni Balbino Pias, no kasanot' rigat daydi tatangna iti kaunasan a nagtrabahuanna.
Para ken ni Balbino, naimbag a gasat ti simmangbay kenkuana ken ti pamiliana iti ipapanna idiay Hawaii. Napan ni Pias idiay Hawaii idi 1935 babaen ti awis ken panagrekruta dagiti pannakabagi ti Hawaiian Sugar Planters Association [HSPA], karaman dagiti sabsabali pay a lallaki tapno agtrabaho iti kaunasan ken kapinyaan ti Hawaii.
.
Sakripisio. Dayta ti inaramid ni Pias. Inkidemna a pinanawan ti bukodna nga ili iti Ilocos Norte tapno mangabaruanan nga agbiag iti Hawaii ken para met laeng ti pagimbagan ti kaamaanna.
Iti kaddana iti Hawaii, napadasan ni Pias iti nagaruat ti napintas a kawes, napan nakimisa iti simbaan iti aldaw ti Domingo a kaduana ti sibubukel a pamiliana- ti kaingungot ken anakna.
Maysa ni Pias a nangsurot ti tugot dagiti immun-una a sakada, trabahador manipud iti Filipinas tapno agtrabaho iti kataltalonan ti Hawaii.
Kuna ni Pias a naikari a daga ti Hawaii a pagsakduan iti kinasirib.
"Saan a kinayat idi ni tatangko ti agbalin a US citizen," kuna ni Jackie Pias Carlin, author iti libro a maipanggep ti Paia Sugar Camps a dimmakkelanna. "Iti tunggal tawen idi, mapanko pik-apen ti green card ni tatang dita post office tapno siak a mismo ti mangsungbat kadagiti banag a kayat a maammuan ti imigrasion kenkuana ket kalpasanna, ipaw-itko met laeng nga isubli. Arapaap idi ni tatangko ti agawid idiay Filipinas, ngem saanna a natungpal dayta."
Idi tawen 1965, impalubos ti Immigration and Nationality Act [INA] ti Estados Unidos kadagiti trabahador a Filipinos a maipalubos kadakuada a petisionan wenno ikuyog dagiti pampamiliada idiay Hawaii. Daytoy nga akta ket kangrunaan a naiturong kadagiti professionals--nangruna iti benneg ti medisina a nangipaay ti serbisioda iti dumakdakkel a populasion ti Hawaii.
