ANACLETO COSTELLO: Agbasa ket Awaten ti Napintas nga Ipaay ti Edukasion

 

[Nabulod ti ladawan a naaramat. Maysa a buya

ti bunggoy dagiti Filipino sakada iti Hawaii]

"Para kadagiti agtutubo kunada: "Mapan agbasa ket awatenda koma ti napintas nga ipaay ti edukasion ta daytoy ti mangted iti napimpintas a pagpilian iti trabaho a serkan a saan lattan a mapnek ti trabaho iti kataltalonan."

---

ITI tawenna a kinse, no ar-arigen, nalupoy pay la iti bagi ken panunot a mangsaranget kadagiti pannubok ti biag. Ngem para ti daytoy a bumarito, namuli a natenneb a nakidagsanggasat ta malaksid a napadasanna dagitoy a pannubok, naekspiriensana pay no kasano ti rigat ti trabahona a kas laborer iti O'okala Sugar Plantation ti Hilo, Hawaii.

Nayanak daytoy sakada Anacleto Costello iti Dinalawan, Narvacan, Ilocos Sur, pagilian a Filipinas idi Oktubre 15, 1912. Simmangpet ni Costello iti Hilo, Hawaii idi 1927. Inesponsoran ti O'okala Sugar Plantation ti ipapanna iti Hawaii.

Ket kas met la ti rason dagiti lallaki nga imun-una ngem isuna a napan iti Hawaii, nagdesision ni Anacleto tapno birokenna ti napimpintas a gasat, masakbayan ken nalanglangto a biag- agurnong ti kuarta ken kasta metten a kayatna ti agadbentiur. 

Saan a nagbayag ni Costello iti O'okala Sugar Plantation gapu ti nabileg nga impluensia ken karit dagiti kabagianna nga umallatiw iti Maui. Ket gapu ti dayta, nakitipon ngarud ni Costello kadakuada iti Maui.

Apaman a nakasangpet iti Maui, naupaan ni Costello nga agtrabaho iti Maui Pine Plantation ken matangdanan ti $2.00 iti tunggal aldaw a panagtrabahona a kas water boy-- reponsibilidadna nga iwaras ti danum nga inumen dagiti trabahador bayat ti panagtrabaho. Dina inkankano no aniaman ti trabahona a kas ti kina-water boy. 

Sabali pay ti nastrekna a trabahona- ti mangikarton kadagiti pinya a mapuros ken nagmaneho pay iti trak agingga a nagretiro ti trabaho idi 1974.


Taldiap
Idi tawen 1939, nagawid ni Anacleto idiay Filipinas tapno mangikallaysa [wenno mangilanding a kas pagsasao dagiti nagkauna a sakada]. Nayasawa ngarud ken ni Dios-ti-aluadna nga Eusebia Viloria. Dua ti nagbalin nga annakda, maysa a lalaki ken maysa a babai. Saan a nagsubli iti Hawaii agingga idi 1946 ta nagpirma daytoy nga agsubli a nairaman kadagiti 6,000 a lallaki a naayaban nga agtrabaho iti plantasion ti kaunasan ken kapinyaan. Nagrubbuat dagitoy a sakada manipud iti Puerto ti Salomague, Cabugao, Ilocos Sur, a naglugan ti barko nga S.S. Maunawili.

Simmanglad ti barko a nagluganda iti pantalan ti Kahului kalpasan a naidissaag ti sumagmamano a lallaki iti Big Island, Hawaii.

Malagip pay ni Anacleto ti sumagmamano a lallaki a kinalugananna iti barko isu da: ti Dios-ti-aludana Silvestre Novida ken Silvestre Peros, Sr.; ken Elpidio Cabalo, Melecio Cabadol, Pepito Ragasa, Sinon Odocayen ken Alfredo Viloria.

Kaaduan kadagitoy a lallaki ti naibalay iti Haleakala camp a masarakan iti Pukalani ken Makawao. Iti agdama, nagbalinen a nalatak a subdibision ti dati nga Haleakala camp. Kaaduan kadagiti nagindeg iti nasao a subdibision ket empleado ti Maui Land and Pine wenno dagiti dati a trabahador ti nasao a kompania.

Iti Haleakala camp, marambakan ti Rizal Day iti tunggal bulan ti Disiembre 30. Karaman iti parambak ti sala, ay-ayam ken pallot [chicken fight]. Adda met volleyball tournaments. 

Segun ken ni Anacleto, mapanda pay dumayo idiay Kaua'i tapno makisalip iti volleyball. Maimbitaran dagitoy a lallaki kadagiti punsionan ken dadduma a pasken iti paset ti Maui. 

"Daytoy ti gapuna a manmano dagiti aldaw a makitadakam' dagiti gagayyemi," inlawlawagna ni Anacleto.

Idi 1962, naipan dagiti lallaki ti Haleakala camp iti sabali a kampo. Kaaduan kadagitoy ti napan idiay Haliimaile village. Sabali laeng dagiti nagpetision dagiti bukodda a pamilia tapno tumipon kadakuada iti Hawaii. Napan dagiti dadduma a lallaki iti Korean camp, maysa a kampo nga asideg ti Maui Pine work station, sakbay ti Haliimaile village.

Idi 1963, naglaok ti liday ken ragsak a narikna ni Anacleto. Nagawid ni Anacleto iti dayta a tawen idiay Filipinas tapno agatendar ti pannakaipumpon ti lalaki nga anakna ken ni Eusebia. Iti dayta met la a tawen, iti punsionan ti maysa kadagiti kabagianna, iti umuna a gundaway, nasaripatpatanna ti natayag ken nalasbang a babai iti nagan a Nena De Guzman, tubo iti Santa Ignacia, Tarlac. Inako ni Anacleto nga "love at first sight" daytoy kenkuana. Saanna a naammuan ti pudno a kinatao ken dina napasiar ni Nena ta nakurang ti panawenna kadaydi a tiempo gapu ta nagsublin iti Hawaii.

 
Nagsurat ngarud ni Anacleto ken ni Nena a nangisingasing ti panangikallaysana kenkuana. Kinapudnona, naiturong ti surat ni Anacleto a marriage proposal iti ama ni Nena a mangdawat ti pammalubosna nga ikallaysana ti balasangna. Naragsakan ni Nena iti pammalubos ti ama daytoy ket inawatna ti marriage proposal ni Anacleto. 

Idi Mayo 1967, nagsubli ni Anacleto idiay Filipinas tapno ikallaysana ni Nena. Idi Nobiembre 14, 1967, simmangpet ni Nena iti Hawaii tapno makitipon ken ni Anacleto. Adu ti talento ni Nena, maysa ditoy ti panagdait.

Oktubre 17, 1968, naipasngay ti lalaki nga anakda, ni Ernelito Costello. Nagturpos ni Ernelito iti University of Pacific, Stockton, California, iti kina-Business Adminstration. Nagtrabaho iti Insulet Medical Devices ken isu ti napusgan nga akinsakup iti pannakaimaniher ti sibubukel nga akin-laud a paset ti Estados Unidos. Nayasawa ni Ernelito ken ni dati a Laurie Leibmann. Dua ti annakda, ni Kyle ken Maile. Agdama nga agnaedda idiay Danville, California.

Daytoy man ti balakad da Anacleto ken Nena kadagiti nataengan: "Agwatwat iti inaldaw ken taripatoen ti bukod a bagi." 

Para kadagiti agtutubo kunada: "Mapan agbasa ket awatenda ti napintas nga ipaay ti edukasion ta daytoy ti mangted iti napimpintas a pagpilian ti trabaho a serkan a saan lattan a mapnek ti trabaho iti kataltalonan."

Napigsa ni Anacleto iti pisikal a bagi ken nasidap ti panagpampanunotna. Nagindeg dagitoy nga agkaingungot iti Haliimaile, Maui. Ket bilang maysa kadagiti sakada, kaaduan a nangibusan ni Anacleto ti panawenna manipud 80s, 90s, ken 00s ket iti lugar nga Haliimaile. 

Dagiti Sakada a nakadkadua ni Anacleto iti Haliimaile ket isu da: Pedro Soriano, Guillermo Barut, Ricardo Tadeo, Silberio Yoro, Felix Bumanglag, Ricardo Yadao, Julian Palpallatoc, Felix Arafiles, Maximo Cabania ken Elpidio Cabalo.*
.
.
.
.
.
.
ANACLETO COSTELLO: Agbasa ket Awaten ti Napintas nga Ipaay ti Edukasion
Rudy Ram. Rumbaoa
[www.ammuenpaydaytoysakada.blogspot.com]

ANACLETO COSTELLO: Agbasa ket Awaten ti Napintas nga Ipaay ti Edukasion

[Nabulod laeng ti ladawan a naaramat. Maysa a buya dagiti Sakada nga agmulmula iti unas]

ANACLETO COSTELLO: Agbasa ket Awaten ti Napintas nga Ipaay ti Edukasion
ni Rudy Ram. Rumbaoa

"Para kadagiti agtutubo kuna da: "Mapan agbasa ket awatenda koma ti napintas nga ipaay ti edukasion ta daytoy ti mangted iti napimpintas a pagpilian iti trabaho a serkan a saan koma lattan a mapnek ti trabaho iti kataltalonan."

 
ITI tawenna a kinse, no ar-arigen, nalupoy pay la koma ti bagi ken panunot a mangsaranget kadagiti pannubok ti biag. Ngem para iti daytoy a bumarito, kas man natenneb a nakidagsanggasat ta malaksid a napadasanna, naekspiriensana no kasano ti rigat ti trabahona a kas laborer iti O'okala Sugar Plantation ti Hilo, Hawaii.

Nayanak iti Dinalawan, Narvacan, Ilocos Sur, pagilian a Filipinas idi Oktubre 15, 1912, ni Sakada Anacleto Costello. Simmangpet ni Costello iti Hilo, Hawaii idi 1927. Inesponsoran isuna ti O'okala Sugar Plantation.

Ket kas met la iti rason dagiti lallaki nga imun-una ngem isuna a napan iti Hawaii, nagdesision ni Anacleto a mapan iti Hawaii tapno birokenna ti napimpintas a gasat, masakbayan ken nalanglangto a biag- agurnong iti kuarta, ken kasta metten a kayatna ti agadbentiur. Saan a nagbayag ni Costello iti O'okala Sugar Plantation gapu iti nabileg nga impluensa ken karit dagiti kabagianna nga umallatiw iti Maui. Ket gapu iti dayta, nakitipon ngarud ni Costello kadakuada iti Maui.

Apaman a nakasangpet iti Maui, naupaan ni Costello nga agtrabaho iti Maui Pine Plantation ket matangdanan iti $2.00 iti tunggal aldaw a panagtrabahona kas water boy-- reponsibilidadna nga iwaras ti danum kadagiti trabahador para iti inumen dagitoy bayat ti panagtrabaho. Dina inkankano no aniaman ti trabahona kas iti kina-water boy.

Sabali laeng ti nagbalin a trabahona- ti mangikarton kadagiti pinya a mapuros ken nagmaneho pay iti trak agingga a nagretiro iti trabaho idi 1974.

Taldiap
Idi tawen 1939, nagawid ni Anacleto idiay Filipinas tapno mangikallaysa. Nayasawa ngarud ken ni Dios-ti-aluadna nga Eusebia Viloria. Dua ti nagbalin nga annakda, maysa a lalaki ken maysa a babai. Saan a nagsubli iti Hawaii agingga idi 1946 ta nagpirma daytoy nga agsubli kas maysa a nairaman kadagiti 6,000 a ribu a lallaki a naayaban nga agtrabaho iti plantasion iti kaunasan ken kapinyaan. Nagrubbuat ngarud dagitoy a sakada manipud iti Puerto ti Salomague, Cabugao, Ilocos Sur a naglugan iti barko nga S.S. Maunawili. Simmangladda iti pantalan ti Kahului kalpasan a naidissaag ti sumagmamano a lallaki iti Big Island, Hawaii.

Malagip pay ni Anacleto ti sumagmamano a lallaki a kinalugananna iti barko isuda: ti Dios-ti-aludana Silvestre Novida ken Silvestre Peros, Sr.; ken Elpidio Cabalo, Melecio Cabadol, Pepito Ragasa, Sinon Odocayen ken Alfredo Viloria.

Kaaduan kadagitoy a lallaki ti naibalay iti Haleakala camp a masarakan iti Pukalani ken Makawao. Iti agdama, nagbalinen a nalatak a subdibision ti dati nga Haleakala camp. Kaaduan kadagiti nagindeg iti nasao a subdibision ket empleado ti Maui Land and Pine wenno dagiti dati a trabahador ditoy.

Iti Haleakala camp, marambakan ti Rizal Day iti tunggal bulan ti Disiembre 30. Karaman iti parambak ti sala, ay-ayam ken pallot [chicken fight]. Adda met volleyball tournaments.

Segun ken ni Anacleto, mapanda pay dumayo idiay Kaua'i tapno makisalip iti volleyball. Maimbitaran dagitoy a lallaki kadagiti punsionan ken dadduma a paset ti Maui.

"Daytoy ti gapuna a manmano a makita dagiti gagayyemmi," inlawlawagna ni Anacleto.

Idi 1962, naipan dagiti lallaki ti Haleakala camp iti sabali a disso. Kaaduan kadagitoy ti napan idiay Haliimaile village. Sabali laeng dagiti nangpetision kadagiti bukodda a pamilia tapno tumipon kadakuada iti Hawaii. Dagiti dadduma a lallaki, napan iti Korean camp, maysa a kampo nga asideg iti Maui Pine work station, sakbay ti Haliimaile village.

Idi 1963, nagtibnok iti liday ken ragsak ti biag ni Anacleto. Iti dayta a tawen, nagawid ni Anacleto idiay Filipinas tapno agatendar iti pannakaipumpon ti lalaki nga anakna. Iti dayta met la a tawen, iti party nga inangay ti maysa kadagiti kabagianna, iti umuna a gundaway, nasaripatpatanna ti natayag ken nalasbang a babai iti nagan a Nena De Guzman, manipud iti Santa Ignacia, Tarlac, iti Filipinas. Inako ni Anacleto nga "love at first sight" daytoy kenkuana. Saanna unay a naammuan ti pudno a kinatao ken dina napasiar ni Nena ta nakurang ti panawenna kadaydi a tiempo gapu ta nagsublin iti Hawaii.

Nagsurat ngarud ni Anacleto ken ni Nena para iti maysa a marriage proposal. Kinapudnona, naiturong ti surat ni Anacleto a marriage proposal iti ama ni Nena a mangdawat ti pammalubosna nga ikallaysana ti balasangna. Naragsakan ni Nena iti pammalubos ti ama daytoy ket inawatna ti marriage proposal ni Anacleto.

Idi ngarud Mayo 1967, nagsubli ni Anacleto idiay Filipinas tapno ikallaysana ni Nena. Idi Nobiembre 14, 1967, simmangpet ni Nena iti Hawaii tapno makitipon ken ni Anacleto. Adu ti talento ni Nena, maysa ditoy ti panagdait.

Idi Oktubre 17, 1968, naipasngay ti lalaki nga anakda, ni Ernelito Costello. Nagturpos ni Ernelito iti University of Pacific, Stockton, California iti kina-Business Adminstration. Nagtrabaho iti Insulet Medical Devices ken isu ti napusgan nga akinsakup iti pannakaimaniher iti sibubukel nga akin-laud a paset ti Estados Unidos. Nayasawa ni Ernelito ken ni dati a Laurie Leibmann. Dua ti annakda, ni Kyle ken Maile. Agdama nga agnaedda idiay Danville, California.

Daytoy man ti balakad da Anacleto ken Nena kadagiti nataengan: "Agwatwat iti inaldaw ken taripatoen ti bukod a bagi." Para kadagiti agtutubo kuna da: "Mapan agbasa ket awatenda koma ti napintas nga ipaay ti edukasion ta daytoy ti mangted iti napimpintas a pagpilian iti trabaho a serkan a saan koma lattan a mapnek ti trabaho iti kataltalonan."

Napigsa ni Anacleto iti pisikal a bagi ken nasidap ti panagpampanunotna. Nagindeg dagitoy nga agkaingungot iti Haliimaile, Maui. Ket as maibilang a maysa kadagiti sakada, kaaduan a nangibusan ni Anacleto ti panawenna manipud 80s, 90s, ken 00s ket iti Haliimaile.

Dagiti Sakada a nakadkadua ni Anacleto iti Haliimaile ket isuda: Pedro Soriano, Guillermo Barut, Ricardo Tadeo, Silberio Yoro, Felix Bumanglag, Ricardo Yadao, Julian Palpallatoc, Felix Arafiles, Maximo Cabania ken Elpidio Cabalo.*

SAAN KOMA LATTAN A MAPNEK ITI TRABAHO A SINERKANYO

SAAN KOMA LATTAN A MAPNEK ITI TRABAHO A SINERKANYO

ni Rudy Ram. Rumbaoa


["Agbasakayo. Awatenyo ti naimbag nga ipaay ti edukasion. No de-adal, napimpintas ti trabaho ken nangatngato ti sueldo nga awatenyo. Saankayo koma lattan a mapnek iti trabaho a sinerkanyo..."]


SANGAPULO KET LIMA ti edad idi ni Anacleto Costello, ngem napadasannan no kasano ti rigat ti trabahona kas maysa a laborer iti O'okala Sugar Plantation ti Hilo, Hawaii [Big Island].

Wen isu dayta ni Anacleto, maysa a sakada.


Ngem Asino aya ni Anacleto Costello?
Nayanak ken dimmakkel ni Anacleto iti Narvacan, Ilocos Sur idi Oktubre 15, 1912. Maysa ni Anacleto kadagiti lallaki nga inesponsoran ti O'okala Sugar Plantation ti Hilo. Napan iti Hawaii idi 1927.

Ket kas met la iti rason dagiti sabsabali pay a lallaki a naawis a napan nagtrabaho, ti naranraniag a masakbayan ti pamiliana ti kangrunaan a nakagutigotanna tapno makigasanggasat iti Hawaii. Kayatna ti agurnong iti adu a doliar nga ipaw-itna iti pamiliana.

Ken adbentiurismo met ni Anacleto, kayatna a makita ti agdindinamag nga "Isla ti Paraiso" ti Pasipiko.

Ngem iti kaaddana idi iti O'okala Sugar Plantation a nagtrabahuanna, saan a nagbayag ni Anacleto iti dayta a trabahona. Alisto a naumaanna. Nabilbileg ketdi ti bitag dagiti kabagianna nga adda iti Maui. Inawisda ni Anacleto. Nagutigotda ngarud isuna tapno tumipon kadakuada iti Maui.


Iti Maui...
Nakastrek a dagus iti trabaho ni Anacleto, iti Maui Pine, apaman a nakasangpet iti Maui. Nagsueldo ni Anacleto iti 2 a doliar iti tunggal aldaw iti trabahona a kas "water boy." Trabahona ti mangidanon iti danum nga inumen dagiti padana a trabahador. Para ken ni Anacleto, nalag-an ken naragsak a trabaho kenkuana ti kina-water boyna. Binay-anna ketdi ti panangsasair kenkuana dagiti ka-Filipinoan iti sinerkanna a klase ti trabaho. Dina inkaso dagiti uyaw ken pangub-ublagda kenkuana. Ngem patien ni Anacleto nga umapalda la kenkuana.

Saan ketdi a napnek ni Anacleto, sinerrekna pay ti sabali a klase ti trabaho, iti met la Maui Pine. Nagikarton ni Anacleto kadagiti pinya a nalpasen a napuros ken nagmaneho pay iti trak. Daytoy ti trabahona agingga a nagretiro iti trabaho idi 1974.


Idi nagawid ni Anacleto iti Filipinas ken panagsublina iti Hawaii...
Nagawid ni Anacleto iti Filipinas idi tawen 1939. Saanen a nagsubli pay iti Hawaii. Napanna ketdi inkasar daydi nagbalin nga immuna nga asawana, ti Dios-ti-aluadna Eusebia Viloria. Dua ti bunga ti ayan-ayatda: maysa a lalaki ken babai.

Sa laeng nakasubli ni Anacleto iti Hawaii idi 1946 idi naawis a nagpirma tapno agtrabaho iti plantasion iti kaunasan ken kapinyaan. Agarup aginnem a ribu ti bilang dagiti lallaki a naawis a nagtrabaho. Nagrubbuat ni Anacleto ken dagiti lallaki a maagawan iti "sakada" iti pantalan ti Cabugao, Ilocos Sur. Naglugan dagitoy iti barko a S.S. Maunawili.

Saan a malipatan ni Anacleto dagiti kinalugananna a lallaki iti barko a kas kada: Silvetre Novida ken Silvestre Peros, Sr. [pimmusaydan], ken da Elpidio Cabalo, Melecio Cabadol, Pepito Ragasa, Sinon Odocayen ken Alfredo Viloria.


Biag iti kampo...
Nganngani makabulan ti panaglayag ti barko a nagluganan dagiti lallaki a nagturong iti Hawaii. Immuna a simmanglad ti barko iti Kahului Harbor. Kalpasanna, nagturong iti Big Island tapno maidissaag dagiti sabsabali pay a lallaki nga agtrabaho iti Hilo.

Naitarus da Anacleto ken dagiti lallaki iti maysa a kampo nga inawaganda idi iti Haleakala Camp, a masarakan daytoy iti Pukalani ken Makawao, Maui.

Iti agdama, nagbalinen a maysa a subdivision ti dati kampo a Haleakala. Kaaduan a gimmatang iti balayna ditoy ket dagiti dati met laeng nga empleado ti Maui Land and Pine nga akinkukua ti nasao a subdibision.

Adda met ragsak iti uneg ti kampo kadagidi a panawen. Tinawen a rambakan dagiti sakada ti Rizal Day. Adda met pasala, paay-ayam, ken pallot [chicken fight].

Maragsakan ni Anacleto a nanglagip iti ipapanda pannakisalip iti volleyball tournament idiay isla ti Kauai. Naawisda pay a nakipunsion.

Idi 1962, nayakar dagiti dadduma a lallaki ti Haleakala Camp iti sabali a disso. Dagiti dadduma, naipanda iti Haliimaile Village. Idinto a dagiti sabsabali pay, pinetisionanda dagiti nabati a pampamiliada iti Filipinas tapno makitipon kadakuada iti Hawaii. Adda pay sumagmamano a lallaki a naipan iti Korean Camp, maysa a kampo nga adda laeng iti asideg ti Maui Pine Work Station- sakbay ti Haliimaile Village.

Impudno ni Anacleto a nariknana nga agpadpada ti liday ken ragsak ti biag iti kampo. Ngem idi nagawid ni Anacleto idiay Filipinas idi tawen 1963 ta pimmusay ti anakna a lalaki ti immuna nga asawana. Ket bayat iti kaaddana sadiay, iti nakidar-ayanna a punsionan nga inangay ti maysa a kabagianna, ditoy a nasirigna ti natayag ken nalapsat a balasang nga agnagan iti Nena de Guzman. Iti pannakaam-ammona ken ni Nena, balo idin ni Anacleto iti immuna nga asawana- ni Eusebia. Tubo ni Nena iti Santa Ignacia, Tarlac.

Inako ni Anacleto a "na-love at first sight" ken ni Nena. Ngem iti kaaddana iti Filipinas, saan a nakaanay ti aldaw a bakasion a naited kenkuana isu't gapuna nga awan ti gundawayna a naam-ammo iti kinatao ti balasang. Dina pay napasiar gapu ta isu metten idi ti panagsublina iti Hawaii.

Ket iti kaadda ni Anacleto iti Hawaii, pinatulodanna ti surat ni Nena. Insingasing pay ni Anacleto iti panangikasarna ken ni Nena. Ngem saan a kas karina a napatennagna ti rikna ti balasang. Inaremna ketdi nga immuna dagiti dadakkel ti balasang- maysa a wagas para ken ni Anacleto tapno maallukoyna ti rikna ti balasang.

Gapu ta marikna ken makita dagiti dadakkel ti balasang iti kinapudno ni Anacleto, pinalubosanda ti baro nga ikallaysana ti balasangda. Naragsakan met Nena iti nagbalin a desision dagiti dadakkelna.

Iti ragsak a narikna ni Anacleto, nagawid iti Filipinas idi Mayo 1967 tapno tungpalenna ti karina nga ikallaysana ti balasang.

Idi Nobiembre 14, 1967, sinaruno ni Nena ni Anacleto a nagpa-Hawaii.

Pannakabangon ti Pamilia
Idi Oktubre 17, 1968, impasngay ni Nena ti umuna nga anakda ken ni Anacleto- ni Ernelito.

Nagturpos ni Ernelito iti kina-Business Administration iti University of Pacific, Stockton, California. Nagtrabaho iti Insulet Medical Devices.

Inasawa ni Ernelito ni dati a Laurie Leibmann. Dua ti annakda, ni Kyle ken Maile. Agnaed iti agdama ti pamilia ni Ernelito idiay danville, California.A

Ti maibalakad da Anacleto ken Nena kadagiti kapatadanda: "Agwatwat iti inaldaw ken taripatoen ti bagi."

Kadagiti agtutubo kuna dagitoy nga agkaingungot: "Agbasakayo. Awatenyo ti naimbag nga ipaay ti edukasion. No de-adal, napimpintas ti trabaho ken nangatngato ti sueldo nga awatenyo. Saankayo koma lattan a mapnek iti trabaho a sinerkanyo."

Iti Haliimaile, Maui ti taengda Anacleto ken Nena. Ditoy met la a lugar ti 'yan dagiti kapatada a sakada ni Anacleto a kas kada: Pedro Soriano, Guillermo Barut, Ricardo Tadeo, Silberio Yoro, Felix Bumanglag, Ricardo Yadao, Julian Palpallatoc, Felix Arafiles, Maximo Cabania ken Elpidio Cabalo.*