Silvestre Galano Davalos: Addaan Sursuro ken Kinaimbag a Panagpuspuso

Maria and Silvestre davalos on their 50th Wedding Anniversary, 1982

Maria Mateo Davalos during their courtship, 1930

Maria and Silvestre Davalos on their Wedding Day, 1932

Silvestre Galano Davalos: Addaan Sursuro ken Kinaimbag a Panagpuspuso
ni Rudy Ram. Rumbaoa


NAYANAK ni Silvetre Galano Davalos iti Paoay, Ilocos Norte. Napan nagtrabaho iti kataltalonan ti Hawaii idi 1927 iti tawenna a 19. Nagluas ni Silvestre agraman dagiti sabsabali pay a lallaki a naglugan iti barko manipud iti pantalan ti Salomague, Cabugao, Ilocos Sur.

Immuna a simmanglad ti barko a nagluganan ni Silvestre iti isla ti Kauai. Nagindeg ditoy ken nagtrabaho iti Kalaheo Sugar Plantation. Maysa ni Silvestre kadagiti maibilang a de-adal iti grupo dagiti kaisalpak. Saan la a dayta, naurnos pay ti panagsaona iti ingles.

Naupaan ngarud ni Silvestre a kas superbisor. Malaksid iti kinagagetna iti trabaho, adda pay sabali a trabaho ni Silvestre- maysa a postman [kartero]. Nagbalin pay nga interpreter [wenno agipatarus iti ingles] no kasapulan ti tulongna. Kadagiti dadduma, isu ti agputar iti maipaw-it a surat dagiti nabati a patpatgen ken ay-ayaten dagiti katrabahuanna iti Filipinas. Ket gapu iti kinagagetna iti trabaho ken kinasalimetmetna, nakagatang iti bukod a karro.

Immapay ti naimbag a gasat ken ni Silvestre ta idi 1930, naam-ammona ti maysa a napintas a dayag iti nagan a Maria Rafael Mateo a taga-Camiling, Tarlac. Sangsangpet idi ni Maria iti Kaleheo, Kauai. Kadua ni Maria ti kabsatna a babai, ni Gregoria Bautista ken ti asawana a karaman ti kabsatna a lalaki, ni Bernabe Mateo.

Natennag ti rikna ni Silvestre ken ni Maria. Kasta unay ti panagraem ken panangrespetar ni Silvestre iti balasang. Iti maysa kadagiti insurat ni Silvestre a balikas/binatog iti likud ti ladawan ni Maria a nasarakan ti balasangna, ni Merci Neri kunana: "Miss Mateo, agnanayon caniac no casta met a tarigagayennac. Agnanayonto nga ay-ayaten ken patpatgenca no aramidem met ti casta."

Ket nagbanag ngarud dagitoy dua idi 1932. Naglantip dagiti pusoda.

Nayanak ti umuna nga anakda, ni Mary Avelina Parangan ken agdama itan nga agnaed iti Wahiawa, Oahu.

Ngem saan laeng a dayta, adda sabali pay a talento ni Maria, nalaing nga agdait. Ket gapu iti daytoy, kaaduan kadagiti tattao iti kampo a pagnaedanda, ni Maria ti mangsursir ti pagan-anayda.

Adda idi tiempo a nagdisision da Silvestre ken Maria nga agsubli wenno agawid iti Camiling, Tarlac. Tallo pay nga annakda ti naipasngay iti Camiling isu da: Mercedes Neri, Dominador Davalos ken Fernando Davalos.

Agnaed ni Mercedes iti Maui idinto nga iti Oahu da Dominador ken Fernando. Iti agdama, ni Merci Neri ti Special Assistant and Community Liason ken ni Maui Mayor Alan Arakawa.

Idi tawen 1946, nagdesision a nagdubli ni Silvestre iti Hawaii. Ket iti dayta a tawen, nagtrabaho iti Dole Pineapple Company iti Wahiawa, Oahu. Indiaya ti kompania kenkuana ti innem ti kuartona a balay ken nasayaat a panggedan iti maysa a shop a masarakan iti asideg ti balay. Inawat ni Silvestre dayta nga indiaya ti kompania ket di nagbayag, napan nakipagnaeden da Maria ken dagiti annakda.

Kuna ni Merci a manangipateg unay dagiti nagannakna, naasi ken managtulong kadagiti dadduma. No ania man ti adda kadakuada, iparaburda met iti sabali. Naannad met ti pannakabingay dagiti sanikuada a para kadagiti annakda.

Gapu iti asi ken kinamanagtulong da Silvestre ken Maria, us-usaren met ni Merci ita ti tawidna a tumulong nga agpabasa kadagiti maikari ken eskolar nga estudiante iti Filipinas. Tumultulong pay ni Merci kadagiti agtutubo nga agnayangay a sumrek iti seminario. Ket itay kallabes, napan nagbakasion ni Merci iti Filipinas tapno atendaranna ti panagturpos dagiti estudiante a pinagbasana iti nursing, teaching ken pharmacy.

Agtawen iti 88 idi pumusay ni Silvestre, idinto a 97 met ken ni Maria idi simmaruno

CIRILO P. SINFUEGO, SR.: Lagip Ti Maysa A Sakada

[Nabulod laeng ti ladawan a naaramat. Maysa a buya dagiti nagkauna a sakada ti Hawaii]

Rudy Ram. Rumbaoa
wwwammuenpaydaytoysakada.blogspot.com

"Ad-adda a nagrimat ti pakasaritaan ti kabibiagna idi inatendaranna ti imbitasion ti Philippine Consul General iti Honolulu tapno makipaset ken mangsaksi iti pannakaiparang iti publiko ti nakitikitan nga estatua ti Sakada ken ni dati a Presidente Gloria Macapagal-Arroyo idi Setiembre 16, 2006."

IDI binasa ti anak ti yolohia kabayatan ti pannakalagip ken ni Cirilo P. Sinfuego, Sr. [pimmusay idi Enero 13, 2007], naammuan ti kangrunaan nga ugali ken kinasaririt daytoy Sakada a nayanak iti Paoay, Ilocos Norte idi Marso 16, 1913: "Adda kenkuana ti managayat ken manangngaasi a puso."


Ket no koma adda pay laeng iti daytoy a biag, nalabit, madanonna ti tawen a sangagasut. Isu ti buridek kadagiti uppat nga annak da Juan Sinfuego ken Severa Papa, agpada a mannalon ti pagsapulanda iti ili a nakayanakan.


Nayasawa ni Cirilo Sr., ken ni dati a Catalina Campos [pimmusayen]. Naparaburan dagitoy iti dua nga annak, agpada a lallaki, da Rogelio ken Cirilo, Jr.


Sakbay a rinambakan ti maikadua nga anakna ti maikadua a panagkasangayna, naawaten ni Cirilo Sr., tapno agobra iti Hawaiian Sugar Planters Association [HSPA] iti kaunasan ti Puunene ti Hawaiian Commercial & Sugar Company [HC&S], Maui. Ngem tallo a lawas kalpasan ti isasangpetna iti Maui babaen iti nagluganna a barko nga S.S. Maunawili, naklaat laengen ni Cirilo iti impadamag ni Baketna babaen ti surat a naggapu iti Filipinas a pimmusayen ti inaunaan nga anakna.


Gapu iti daytoy nakas-ang ken naliday a napasamak iti anakna, awan ti mabalinan wenno maaramidan ni Cirilo iti dayta a gundaway tapno agawid iti Filipinas. Kayatna a makita ti anakna. Ngem binay-anna lattan a nagarubos dagiti luana.


Ket iti dayta a kanito, narikna unay ni Cirilo ti saem ken ladingit gapu't pannakapukawna ti anakna. Ngem daytoy ti nagbalin a puon ken karit kenkuana a nagbalin a natibtibker a nangsaranget kadagiti pannubok a dimteng iti biagda nga agasawa. Inyagawana ketdi ti nagtrabaho tapno maipaayanna ti naraniag a masakbayan ti asawa ken maibaonna ti nabati nga anakna nga agbasa.


Kalpasan iti 19 a tawen a naisina [wenno nayadayo] iti pamiliana, nagawid ni Cirilo iti Filipinas idi tawen 1965 tapno agbakasion. Ditoy a rinuk-atanna ti nabayagen nga iliwna iti pamilia a pinanawanna. Ket di mabayag, kalpasan ti dua a tawen, idi 1967, nakitiponen ti asawana kenkuana iti Maui ngem nagbati ti anakna iti Filipinas tapno ileppasna ti maudi a tawenna iti kina-Dentistry iti University of the East.


Ket idi 1968, kalpasan a nagturpos ti anakna iti dental school ken nakapasa iti Board Examination, nakitipon metten daytoy iti pamiliana iti Maui. Nagbayag daytoy iti makabulan kalpasanna, nagawid met laeng iti Filipinas tapno ipaayna ti suportarna iti asawana a masikog idin. Ket idi 1971, tallo a henerasion dagiti Sinfuego ti nagkaykaysa iti umuna a gundaway, karaman ti umuna nga apoko ni Cirilo iti Maui.


Nagbalin ni Cirilo nga aktibo iti Maui iti pannakabangon ti pagsayaatan ti komunidad babaen ti partisipasion ken impakitana ti lideratona kadagiti ka-Filipinoan ken dadduma pay a grupo.


Nabenipisiaran ti United Sons and Daughters of Ilocano Regions [USDIR] iti panangipaayna ti serbisiona iti agarup uppat a pulo ket uppat a tawen kas presidente manipud 1960 agingga iti 2004, kalpasan a nabotosan ti anakna iti isu met laeng a grupo. Nagbalin pay nga aktibo daytoy iti ILWU.


Kas maysa kadagiti sakada ti Maui, malaglagipto latta ti kabibiagna iti puso ken iti trabaho ti kaputotanna manipud iti anak, appoko ken ti pamiliana. Ket idi naangay ti Centennial Celebration idi tawen 2006, maysa ni Cirilo ti pinadayawan ti Maui County Council babaen ti resolusion nga impila ni Maui Councilmember Joe Pontanilla.


Karaman pay daytoy a naipresentar iti seremonia kas pagdayaw ken panagraem kenkuana iti Christ the King Catholic Church ken ti Episcopal Church of the Good Shepherd. Ad-adda a nagrimat ti pakasaritaan ti kabibiagna idi inatendaranna ti imbitasion ti Philippine Consul General iti Honolulu tapno makipaset ken mangsaksi iti pannakaiparang iti publiko ti nakitikitan nga estatua ti Sakada ken ni dati a Presidente Gloria Macapagal-Arroyo idi Setiembre 16, 2006.


Iti daytoy met la a programa, naawagan ti naganna tapno sungbatanna iti sanguanan ti kamera dagiti saludsod ni television personality ken host Emme Tomimbang. Napnek dagiti nagbuya iti nasao a programa iti sungbat ken ti panangibinsabinsana ti ekspiriensana kas maysa a sakada.


Bayat ti maudi a paset ti final Celebration of Life service a naangay idi Pebrero 3, 2007, iti Church of the Good Shepherd, naipakaammo ti pannakabangon ti maysa nga special scholarship program babaen kadagiti pamiliana tapno atibayenda dagiti estudiante kadagiti masapulda- ket naiyawat daytoy iti USDIR iti nagan ni Cirilo Sinfuego, Sr., kasta met iti Simbaan ti Good Shepherd.*