Nasursurona nga Impateg ken Inayat

[Nabulod ti ladawan a nausar]

 

Kuna ni Veronica kadagiti kapatadanna, "Agiinnayat, agserbi iti Dios iti amin a kapasidad ken tulongan dagiti makasapul ti tulong."

Kadagiti agtutubo kunana: "Inkayo iti eskuela, agbasa a naimbag. Agsakdukayo iti kinasirib. Ti edukasion ti kakaisuna ken kapintasan a maawatyo."

-----

KADUA ni Catalino Cachola dagiti dua a gagayyemna, da: Francisco Cabrera ken Mateo Pascua a nagpa-Hawaii idi 1931. Nagrubbuat dagitoy iti pantalan ti Salomague, Cabugao, Ilocos Sur.

Asino ni Catalino Cachola?

Nayanak ni Catalino Cacho Cachola idi Marso 22, 1913 iti Dasay, Narvacan, Ilocos Sur.

Nanumo laeng a mannalon ni Catalino ken ti pamilia a dimmakkelanna. Ti kaasi ken pannarabay ti Dios ti kanayon nga idawdawat ti pamilia no kasta a mangrugi ti panagraep ken panagmula tapno adda napintas nga ibunga ken apitenda kadagiti nagbannoganda.

Ngamin no dumteng ti bagyo wenno natutudo a tiempo, alisto la a malayus wenno magabut dagiti raep a banag a mangparigat pay iti kasasaad ti panagbiagda. Ket kas ken ni Catalino a nangato ti arapaapna, pinilina ti napan nakigasanggasat idiay Hawaii a kasukat ti nam-ay ken naraniag a masakbayan ti pamiliana.

Iti Hawaii...

Simmangpet ni Catalino ken dagiti kaduana a lallaki iti teritorio ti Hawaii idi 1931. Diretso a naidestino ni Catalino iti kaunasan ti Hamakua Mill Company idiay Big Island. Ket kalpasan ti tallo a tawen iti trabaho, nayallatiw ni Catalino iti Kaiwiki Sugar Company, iti met la Big Island. Nagtrabaho ditoy iti lima a tawen.

Iti immuna a tallo a tawen a kaadda ni Catalino iti Big Island, saanna unay narikna ti rigat ngem narigatan ti kanayon a panagtudtudo iti isla. Natutudo ti sumagmamano a lugar iti Big Island kadagidi a panawen. Kanayonna nga estoriaen ken ni baketna a naim-imbag pay a saan nga itugot ti kanen a balon ngem ti makalipat iti kapote a paglinongna nga agtrabaho.

Idi tawen 1940, kinayat ni Catalino ti immallatiw iti Hawaiian Commercial and Sugar Company [HS&S] idiay Puunene, isla ti Maui.

Naipan ngarud ni Catalino iti Camp 2, idiay Spreckelsville. Ti trabahona: cane cutter, mule man ken idi agangay, tumulong iti cane harvesting machine.

Idi 1946, nagbalin ni Catalino a cultivation contractor. Nagretiro iti HC &S idi 1975 iti trabahona a weed controller.

Nagserbi pay ni Catalino iti Maui Volunteers a kas private ti Company K, 3rd Batallion, 1st Regiment, Spreckelsville. Daytoy a serbisio ti nakagun-odan ni Catalino iti Volunteer Service Ribbon idi Hulio 4, 1945. Ti Maui Volunteers ket forerunner ti Hawaii National Guard [HNG].

Taldiap: Da Catalino ken Veronica

Nagbakasion ni Catalino idiay Filipinas idi tawen 1970 tapno mapan agbirok iti asawaenna. Iti ili ti Dasay, Narvacan a naggapuan ken dimmakkelanna, naam-ammo ni Catalino ni Veronica Cadavis.

Dimmakkel ni Veronica iti Santa, Ilocos Sur, nalatak nga ili nga agab-abel kadagiti napipintas nga ules ken blanket, aglaglaga ken agar-aramid ken agpanday ti buneng.

Gapu ta saan pay unay nga agam-ammo da Catalino ken Veronica idi, dagiti nataengan ti agsumbangir a partido ti nagplano iti kallaysa dagiti dua. Isuda pay ti nagurnos iti "danon."

Gapu iti dakkel a nagbaetan ti edadda, arinkedkeden ni Veronica idi a makikallaysa ken ni Catalino. Ngem awan ti nabalinan ni Veronica no di nagtulnog iti pagayatan dagiti dadakkelna.

Alisto dagiti aldaw a naglabas, alisto met a naibus ti bakasion ni Catalino. Idiay Manila ti nagkasaran dagiti dua. Ngem sakbay ti kasar, dua a simbaan ti napananda tapno mapalubosanda nga agkasar.

Saan a pinatgan ti padi iti immuna a simbaan a napananda Catalino ken Veronica a pagkasaran. Ngamin idi saludsoden ti padi ken ni Veronica no pudno met la nga ay-ayatenna ni Catalino, insungbatna iti padi ti kastoy: "Nagtulnogak laeng iti pagayatan dagiti dadakkelko." Ket gapu ti dayta a sungbatna, pinagkedkedan ti padi a pagkasaren ida.

Kalpasan dayta, nagbirokda iti sabali a simbaan. Awan ti adu a saludsod ti padi iti dayta a simbaan kada Catalino ken Veronica. Kinasar ti padi da Catalino ken Veronica idi Disiembre 2, 1970. Kalpasan ti dua nga aldaw, nagsubli ni Catalino iti Hawaii.

Idi Hunio 1971, nagpa-Hawaii metten ni Veronica. Nagnaed dagiti agasawa iti 10th Increment iti Kahului, Maui.

Nagtrabaho ni Veronica iti Maui Pineapple Cannery a kas trimmer, ngem di nagbayag gapu ta masapul nga agtagibalay ken asikasuenna dagiti annakda ta ubbingda unay a mapanawanna no mapan agtrabaho.

Idi tawen 1974, nagsubli met la a nagtrabaho. Iti daytoy a gundaway, iti HC &S. Ti trabahona: agmula, weed control ken agpasayak iti danum kadagiti mula. Napadasan pay ni Veronica ti nag-part-time job iti hotel ken iti Howard Nursery. Nagretiro iti trabaho idi 2006.

Kaay-ayo ni Catalino ti agay-ayam ti Sakura, gardening ken agluto. Masansan nga isu ti agbalin a head chef kadagiti punsionan iti Old Puunene Filipino Clubhouse. Paborito a lutoen ni Catalino ti igado, adobo ken tempura.

Pimmusay ni Catalino idi Nobiembre 1999.

Rinikna unay ni Veronica ti pannakapukawna ken ni Catalino. Inako ni Veronica a nasursurona nga inayat ken impateg ni Catalino uray no dakkel ti nagbaetan iti edadda. Dina ketdi malipatan dagiti sao ti dadduma no daytoy ket angaw wenno saludsodda kenkuana, "Isu kadi ti tatangmo wenno lolo dagiti annakmo?" Ngem saan nga inkankano ni Veronica dagitoy. Imbaga ketdi ni Veronica ti kinapudno. Naimbag nga asawa ken ama ni Catalino kadakuada.

Dagiti bunga

Tallo ti nagbalin a bunga ti ayan-ayatda Catalino ken Veronica, karaman ditoy dagiti appokkoda.

Ni Joanna ti inauna, nayanak idi 1972. Nagtrabaho iti Maui Memorial Medical Center iti Human Services Department. Maysa ti anakna, ni Sierra.

Maikadua ni Karen Caldito, nayanak idi 1973. Nayasawa ken ni Chad Caldito. Nagtrabaho iti Maui Memorial Medical Center a kas ward clerk. Tallo ti annakna, da Jared ken Jordan Kekino ken Lehiwa.

Inaudi ni Randall Cachola, nayanak idi 1980. Nagtrabaho iti Joe's Upholstery. Maysa ti anakna, ni Kyler.

Kuna ni Veronica kadagiti kapatadanna, "Agiinnayat, agserbi iti Dios iti amin a kapasidad ken tulongan dagiti makasapul ti tulong."

Kadagiti agtutubo kunana: "Inkayo iti eskuela, agbasa a naimbag. Agsakdukayo iti kinasirib. Ti edukasion ti kakaisuna ken kapintasan a maawatyo."

Ipapilit ni Veronica a kasapulan unay ti pammati ken kararag. Saan a lipatan ti agyaman iti Apo gapu ta isu ti puon ken naggapuan ti amin.

Saan a maliwayan ken kanayon a makipaset ni Veronica kadagiti aktibidad iti Christ the King Church ken agserbi pay a kas Eucharistic minister, choir ken tumulong nga agdalus iti simbaan. Kameng pay iti prayer group- ti gagemna ket ikasaba ti Naimbag a Damag.*

.

.

.

.

.

NASURSURONA NGA IMPATEG KEN INAYAT

Rudy Ram. Rumbaoa

ammuenpaydaytoysakada.blogspot.com

[nabulod ti ladawan a nausar]

VICENTE BAGOYO, SR.: "Gapu ti Beinte Pesos, Nakadanon iti Hawaii"

[Nabulod ti ladawan a nausar]

"Ammuen ken ayaten ti Dios. Agpasensia, agpakumbaba ken mamakawan. Laglagipen, ti Dios, mamakawan. Isut' kasayaatan a hues. Tulongan dagiti awanan. Agnanayon a mannakaawat ken ayaten dagiti assawayo."

VICENTE BAGOYO, SR., maysa a sakada ken politiko.

Nayanak iti Santa, Ilocos Sur idi Hulio 17, 1916. Gapu iti kinarigat ti biag iti Filipinas, impamuspusan ni Vicente ti makapan idiay Hawaii idi Abril 26, 1946, ket insakripisiona a pinanawan ti masikog nga asawana, ni Rosa, ken ti dua nga annakna a babbai. Nagrubbuat iti Puerto ti Salomague, Cabugao, Ilocos Sur ken naglugan iti barko nga S.S. Maunawili.

Maysa a karit ti ipapananna iti Hawaii gapu ti maysa a lalaki nga agnagan iti Mariano Galinato- daytoy ti namagbalbaliw ti panunotna. Gapu iti daytoy nga awis, kinasarita ni Vicente ni Rosa tapno suportaran ti asawana ti panggepna, ken tapno gatangen ken bayadanna ti recruitment papers ni Mariano.

Naragsakan ni Mariano ket immannugot nga ilakona ti recruitment papers-na ken ni Vicente. Ginatang ngarud dagiti ag-Bagoyo ti recruitment papers ni Mariano nga aggatad iti beinte pesos [P20.00]. Ket babaen iti tulong ni pasado a nag-Gobernador ti Ilocos Sur, Sixto Brillantes, alisto a naikamang ni Vicente iti imigrasion, tsek-ap iti doktor ken dadduma pay a kasapulan ken saan nga iti nagan a Vicente Bagoyo ti inaramatna no di ketdi ti nagan a Mariano Galinato. Prinaktisna dagiti rumbeng nga aramidenna no inkaso a maawagan daytoy nga aglugan iti S.S. Maunawili. Linaglagipna nga isu ni Mariano Galinato- ti maikadua a kinataona. Idi damo, narigat para kenkuana, ngem masapul nga usarenna dayta a nagan tapno makadanon iti Hawaii.

Maysa a nakalalagip a pasamak iti ipapanna ti Hawaii idi nagkalugananda iti barko nga S.S. Maunawili ti gayyemna, maysa met laeng a sakada, -ni Emigdio Davalos.

Apaman a nakasalanglad ti barko iti Hawaii, nagsardengda iti Kahului Harbor iti Maui tapno maidissaag ti sumagmamano a sakada sakbay a nagluas a nagturong iti Hilo, Hawaii [Big Island]. Iti Hilo, naikkanda ti gundaway a mangpili iti plantasion a mabalinda a pakadestinoan ken pagtrabahoan.

Pinili ni Vicente ti mapan idiay Lanai tapno mangged iti Dole Company para iti sueldo a 50 cents tunggal oras. Nagparaspas/nagdalus iti ruot ni Vicente iti kapinyaan, ngem agingga laeng iti uppat a pulo ket lima nga aldaw. Para kenkuana, saan a maikari nga agtrabaho iti kapinyaan.

Adda idi kabsat ni Vicente, ni Nazario Bagoyo, nga agnaed idiay Honolulu ken agtagikua iti cafe a naawagan ti "Spic and Span Cafe." Naragsak a sinarabo ni Nazario ni Vicente tapno agtrabaho kenkuana a kas katulongan ti kusina iti nakurang a maysa a tawen. Ngem ti di napakadaan a napasamak, adda naisayangkat a panagwelga ket nairaman ti produkto a kasapulan ni Nazario iti negosio, saan a nagpaut ti negosio ket kapilitan daytoy a nagserra. Ngem alisto a nakabirok ni Vicente iti trabaho, iti Navy Yard ken nagserbi iti electronic department ti Pearl Harbor iti tallo a tawen. Napan ni Nazario iti Maui tapno agtrabaho iti Pioneer Mill ti Lahaina.

Kailiw ni Vicente ti nabati a pamiliana, nagdesision daytoy a nagawid iti Filipinas idi Setiembre 1949.

Manangipateg unay a kabsat ni Nazario Bagoyo, dinamagna ken ni Vicente no kayatna ti agsubli iti Hawaii tapno maipilana ti petisionna. Kasla di kayat ni Vicente ti agsubli iti Hawaii ngem imbagana ken ni Nazario nga ituloyna ti petision nga ipilana. "Panagkunak, plano ni Apo Dios amin dagitoy," kuna ni Vicente.

Bayat ti kaadda ni Vicente idiay Filipinas, simrek iti politika. Nagpaidasig a kas konsehal ket nangabak. Ambision pay idi ni Vicente ti agpaidasig a kas mayor ken gobernador iti Ilocos Sur. Kuna ni Rosa nga adu ti pagdiperensiaan ti politika ti Hawaii ken iti Filipinas. Inlawlawagna a masapul nga agresiboka a makikameng iti maysa a partido. No agkitakitka, bunganga ti paltog, harassment ken posible a patay ti pagtungpalan.

Kuna ni Rosa a napasamak amin dagitoy kadagiti Bagoyo's. Iti kina-relihiosa ni Rosa, kanayon idi nga agkararag tapno mailiklik ti pamiliana iti ania man a dakes a mapasamak. Di mabayag, nakombinsir ni Rosa ni Vicente nga isardengnan ti politika. Kinapudnona, simrekda pay a dua iti dakkel a simbaan ti San Vicente tapno agkararag para iti kinatalged ti pamilia. Inako ni Vicente a kalpasan a pimmanawda iti simbaan, nakarikna iti bang-ar ti bagi ken kararua, kinatalged ken kappia iti panunot ket nakasagana daytoy a mangrugi manen- ngem saannan a prayoridad ti politika.

Idi Hulio 27, 1966, nagsubli iti Hawaii, nagyaman iti kabsatna gapu iti panangpetisionna kenkuana. Nagtrabaho ngarud iti Kaanapali Beach Hotel, Food Beverage Department. Nagserbi pay a Maintenance Supervisor iti nasurok sangapulo ket maysa a tawen. Innalana ti nasapa a panagretiro iti trabaho idi 1978.

Ni Vicente ti pundador ti Saranay Organization- maysa a grupo a tumulong kadagiti mismo a miembrona pakaseknan ti panagminatayan. Kameng pay iti United Santanian Organization of Maui, Lanai ken Molokai.

Iti panangrambak da Vicente ken Rosa ti maika-69 nga anibersario ti kallaysada, linagip dagiti agasawa ti koneksion ti petsa ti anibersario iti kallaysada ken boluntario nga inestoriada ti pakasaritaan ti ayan-ayatda. Kunada nga adda idi sabali a babai nga agkursunada ken ni Vicente, ngem ni Rosa ti intungpalna. Segun kadagitoy nga agasawa, adda kabsat daytoy a babai a nalastog. Kabalinan ti kabsat daytoy a babai a dadaelen ti relasionda ken ni Rosa, ngem saan ketdi a nagballigi ti panggep dayta a kabsat ti babai iti panggepna.

Kas met ti ina ni Vicente ni Rosa, makaguyugoy ken nagaget iti trabaho. Gapu iti dayta, saan a nagpammayang a nagpasiar ken nagdaton ni Vicente iti sangnguanan ti ina ni Rosa. Tapno mapasingkedan ti relasionda, immannugot ngarud a nakikallaysa ni Rosa ken ni Vicente. Nagkasar ngarud da Vicente ken Rosa iti maysa a hues idi Setiembre 18, 1937. Ngem gapu ti kina-relihiosa ni Rosa, kiniddawna ken ni Vicente nga agkasarda iti simbaan. Napasamak ti panaglantip ti puso dagitoy dua iti simbaan idi Nobiembre 18, 1937 iti St. Catherine Church ti Santa, Ilocos Sur.

Naparaburan dagiti ag-Bagoyo iti lima nga annak:

Ni Rosalia Lozano, inunaan. Nayasawa ken ni Leonardo Lozano. Maysa a maestra ni Rosalia iti Filipinas. Nagtrabaho daytoy iti Party Pantry. Uppat ti annakda.

Maysa met a maestra ti maikadua a balasangna, ni Leticia Enriques. Retirado iti nagtrabahuanna a Duty Free. Maysa ti anakda.

Ni Rogelio Bagoyo, ti maikatlo. Nagadal daytoy iti Business Administration iti Unibersidad ti Santo Tomas. Nagtrabaho iti Maui Chemical and Paper Products, Co. Nayasawa ken ni Ofelia, retirado a sekretaria ti Maui Police Station. Tallo dagiti annakda a babbai.

Ni Estrella Cabatic, maikapat ket nayasawa ken ni Rudy Cabatic, maysa a Maui County Mechanic. Nagadal ni Estrella iti General Office ti Maui Community College. Nagtrabaho iti Homemaid Bakery. Dua ti annakda a bin-g a babbai.

Ni Vince Bagoyo, Jr., ti inaudi. Nagturpos iti Chaminade College idiay San Diego State ken Long Beach. Naawatna ti Masters in Public Policy and Administration. Nailayon a konsehal ti Maui ken nayasawa ken ni Jennifer, maysa a nurse iti Maui Memorial Medical Center. Tallo ti annakda.

Ti balakad ni Vicente kadagiti ubbing ken agtutubo: "Panagayat, respeto ken dayawen ti Dios. Saan nga agaramat iti maipawil a droga gapu ta itundanaka iti dakes."

Kadagiti nataengan kunana: "Ammuen ken ayaten ti Dios. Agpasensia, agpakumbaba ken mamakawan. Laglagipen, ti Dios, mamakawan. Isu't kasayaatan a hues. Tulongan dagiti awanan. Agnanayon a mannakaawat ken ayaten dagiti assawayo."

.

.

.

.

.

VICENTE BAGOYO, SR.: "Gapu ti Beinte Pesos, Nakadanon iti Hawaii"

ni Rudy Ram. Rumbaoa

www.ammuenpaydaytoysakada.blogspot.com

 

ANACLETO COSTELLO: Agbasa ket Awaten ti Napintas nga Ipaay ti Edukasion

 

[Nabulod ti ladawan a naaramat. Maysa a buya

ti bunggoy dagiti Filipino sakada iti Hawaii]

"Para kadagiti agtutubo kunada: "Mapan agbasa ket awatenda koma ti napintas nga ipaay ti edukasion ta daytoy ti mangted iti napimpintas a pagpilian iti trabaho a serkan a saan lattan a mapnek ti trabaho iti kataltalonan."

---

ITI tawenna a kinse, no ar-arigen, nalupoy pay la iti bagi ken panunot a mangsaranget kadagiti pannubok ti biag. Ngem para ti daytoy a bumarito, namuli a natenneb a nakidagsanggasat ta malaksid a napadasanna dagitoy a pannubok, naekspiriensana pay no kasano ti rigat ti trabahona a kas laborer iti O'okala Sugar Plantation ti Hilo, Hawaii.

Nayanak daytoy sakada Anacleto Costello iti Dinalawan, Narvacan, Ilocos Sur, pagilian a Filipinas idi Oktubre 15, 1912. Simmangpet ni Costello iti Hilo, Hawaii idi 1927. Inesponsoran ti O'okala Sugar Plantation ti ipapanna iti Hawaii.

Ket kas met la ti rason dagiti lallaki nga imun-una ngem isuna a napan iti Hawaii, nagdesision ni Anacleto tapno birokenna ti napimpintas a gasat, masakbayan ken nalanglangto a biag- agurnong ti kuarta ken kasta metten a kayatna ti agadbentiur. 

Saan a nagbayag ni Costello iti O'okala Sugar Plantation gapu ti nabileg nga impluensia ken karit dagiti kabagianna nga umallatiw iti Maui. Ket gapu ti dayta, nakitipon ngarud ni Costello kadakuada iti Maui.

Apaman a nakasangpet iti Maui, naupaan ni Costello nga agtrabaho iti Maui Pine Plantation ken matangdanan ti $2.00 iti tunggal aldaw a panagtrabahona a kas water boy-- reponsibilidadna nga iwaras ti danum nga inumen dagiti trabahador bayat ti panagtrabaho. Dina inkankano no aniaman ti trabahona a kas ti kina-water boy. 

Sabali pay ti nastrekna a trabahona- ti mangikarton kadagiti pinya a mapuros ken nagmaneho pay iti trak agingga a nagretiro ti trabaho idi 1974.


Taldiap
Idi tawen 1939, nagawid ni Anacleto idiay Filipinas tapno mangikallaysa [wenno mangilanding a kas pagsasao dagiti nagkauna a sakada]. Nayasawa ngarud ken ni Dios-ti-aluadna nga Eusebia Viloria. Dua ti nagbalin nga annakda, maysa a lalaki ken maysa a babai. Saan a nagsubli iti Hawaii agingga idi 1946 ta nagpirma daytoy nga agsubli a nairaman kadagiti 6,000 a lallaki a naayaban nga agtrabaho iti plantasion ti kaunasan ken kapinyaan. Nagrubbuat dagitoy a sakada manipud iti Puerto ti Salomague, Cabugao, Ilocos Sur, a naglugan ti barko nga S.S. Maunawili.

Simmanglad ti barko a nagluganda iti pantalan ti Kahului kalpasan a naidissaag ti sumagmamano a lallaki iti Big Island, Hawaii.

Malagip pay ni Anacleto ti sumagmamano a lallaki a kinalugananna iti barko isu da: ti Dios-ti-aludana Silvestre Novida ken Silvestre Peros, Sr.; ken Elpidio Cabalo, Melecio Cabadol, Pepito Ragasa, Sinon Odocayen ken Alfredo Viloria.

Kaaduan kadagitoy a lallaki ti naibalay iti Haleakala camp a masarakan iti Pukalani ken Makawao. Iti agdama, nagbalinen a nalatak a subdibision ti dati nga Haleakala camp. Kaaduan kadagiti nagindeg iti nasao a subdibision ket empleado ti Maui Land and Pine wenno dagiti dati a trabahador ti nasao a kompania.

Iti Haleakala camp, marambakan ti Rizal Day iti tunggal bulan ti Disiembre 30. Karaman iti parambak ti sala, ay-ayam ken pallot [chicken fight]. Adda met volleyball tournaments. 

Segun ken ni Anacleto, mapanda pay dumayo idiay Kaua'i tapno makisalip iti volleyball. Maimbitaran dagitoy a lallaki kadagiti punsionan ken dadduma a pasken iti paset ti Maui. 

"Daytoy ti gapuna a manmano dagiti aldaw a makitadakam' dagiti gagayyemi," inlawlawagna ni Anacleto.

Idi 1962, naipan dagiti lallaki ti Haleakala camp iti sabali a kampo. Kaaduan kadagitoy ti napan idiay Haliimaile village. Sabali laeng dagiti nagpetision dagiti bukodda a pamilia tapno tumipon kadakuada iti Hawaii. Napan dagiti dadduma a lallaki iti Korean camp, maysa a kampo nga asideg ti Maui Pine work station, sakbay ti Haliimaile village.

Idi 1963, naglaok ti liday ken ragsak a narikna ni Anacleto. Nagawid ni Anacleto iti dayta a tawen idiay Filipinas tapno agatendar ti pannakaipumpon ti lalaki nga anakna ken ni Eusebia. Iti dayta met la a tawen, iti punsionan ti maysa kadagiti kabagianna, iti umuna a gundaway, nasaripatpatanna ti natayag ken nalasbang a babai iti nagan a Nena De Guzman, tubo iti Santa Ignacia, Tarlac. Inako ni Anacleto nga "love at first sight" daytoy kenkuana. Saanna a naammuan ti pudno a kinatao ken dina napasiar ni Nena ta nakurang ti panawenna kadaydi a tiempo gapu ta nagsublin iti Hawaii.

 
Nagsurat ngarud ni Anacleto ken ni Nena a nangisingasing ti panangikallaysana kenkuana. Kinapudnona, naiturong ti surat ni Anacleto a marriage proposal iti ama ni Nena a mangdawat ti pammalubosna nga ikallaysana ti balasangna. Naragsakan ni Nena iti pammalubos ti ama daytoy ket inawatna ti marriage proposal ni Anacleto. 

Idi Mayo 1967, nagsubli ni Anacleto idiay Filipinas tapno ikallaysana ni Nena. Idi Nobiembre 14, 1967, simmangpet ni Nena iti Hawaii tapno makitipon ken ni Anacleto. Adu ti talento ni Nena, maysa ditoy ti panagdait.

Oktubre 17, 1968, naipasngay ti lalaki nga anakda, ni Ernelito Costello. Nagturpos ni Ernelito iti University of Pacific, Stockton, California, iti kina-Business Adminstration. Nagtrabaho iti Insulet Medical Devices ken isu ti napusgan nga akinsakup iti pannakaimaniher ti sibubukel nga akin-laud a paset ti Estados Unidos. Nayasawa ni Ernelito ken ni dati a Laurie Leibmann. Dua ti annakda, ni Kyle ken Maile. Agdama nga agnaedda idiay Danville, California.

Daytoy man ti balakad da Anacleto ken Nena kadagiti nataengan: "Agwatwat iti inaldaw ken taripatoen ti bukod a bagi." 

Para kadagiti agtutubo kunada: "Mapan agbasa ket awatenda ti napintas nga ipaay ti edukasion ta daytoy ti mangted iti napimpintas a pagpilian ti trabaho a serkan a saan lattan a mapnek ti trabaho iti kataltalonan."

Napigsa ni Anacleto iti pisikal a bagi ken nasidap ti panagpampanunotna. Nagindeg dagitoy nga agkaingungot iti Haliimaile, Maui. Ket bilang maysa kadagiti sakada, kaaduan a nangibusan ni Anacleto ti panawenna manipud 80s, 90s, ken 00s ket iti lugar nga Haliimaile. 

Dagiti Sakada a nakadkadua ni Anacleto iti Haliimaile ket isu da: Pedro Soriano, Guillermo Barut, Ricardo Tadeo, Silberio Yoro, Felix Bumanglag, Ricardo Yadao, Julian Palpallatoc, Felix Arafiles, Maximo Cabania ken Elpidio Cabalo.*
.
.
.
.
.
.
ANACLETO COSTELLO: Agbasa ket Awaten ti Napintas nga Ipaay ti Edukasion
Rudy Ram. Rumbaoa
[www.ammuenpaydaytoysakada.blogspot.com]

ALBINO SAMBRANO PRIETO, Sr. Gapu't Nangato nga Arapaap daytoy San Nicolaneo, nadanonna ti Hawaii

NAYANAK ni Albino Sambrano Prieto, Sr. idi Pebrero 10, 1910 iti Barrio Tamorong, San Nicolas, Ilocos Norte. Maysa ni Albino kadagiti naruay a Filipino a napan iti isla ti Hawaii idi 1930s, ken maysa daytoy kadagiti maawagan ti "old-timers" wenno, nagkauna a sakada a nakagteng iti isla ti paraiso a kunada. Ket kas met dagiti dadduma nga Ilocano, nangato ti arapaap ni Albino iti biag, situtured a nangtallikud ti ingungotenna a pamilia tapno maisaganaanna ida iti naranraniag a masakbayan.

Segun ken ni Maria, kasimpungalan ni Albino, immuna a nadanon ni lakayna ti Big Island of Hawaii idi 1930, bulan ti Enero. Nagtrabaho daytoy iti Sugar Plantation ken matangdanan ti maysa a doliar iti kada aldaw a panagbannogna iti kataltalonan. 

Kanayon latta a nabasa ken natutudo ti paniempo iti Hilo. Gapu ti dayta, nagdesision ni Albino nga umakar iti isla ti Oahu tapno sadiay nga agtrabaho.

Idi tawen 1937, nagbaliw ti desision ni Albino ket immakar iti Haliimaile, iti isla ti Maui ket ditoy a nakastrek iti trabaho, iti Maui Pine Plantation. Nagtrabaho ditoy agingga a naturposna ti panagretirona idi 1972 a kas maysa a truck driver. 

Kas maysa a batsilier wenno baro, nakipagnaed iti Dios-ti-aluadna a Sakada Maximo Pagurigan, ta mailasin dagiti batsilier kadagiti naasawan a lallaki iti dayta tiempo.

Nagdesision ni Albino a mapan agbakasion iti Filipinas idi 1953 tapno agsapul ti kapunganna. Ket iti kaunaan a gundaway iti panagbiag ken pannakariknana iti ayat, naam-ammona ti maysa a dayag a taga-Catuguing, San Nicolas, Ilocos Norte. Nakapimpintas daytoy a dayag para ken ni Albino. Nagam-ammoda ken ni Maria Coloma.

Iti kaduogan a pammati ken tradision dagiti Filipino, dagiti nataengan a mangibagi ti agsumbangir a partido ti mangurnos iti kasar. Nabayagen a naibaga ni Albino iti tatang ni Maria ken kabagianna ti natarnaw a tarigagay ken naimpapusoan a panagayatna iti balasang. Dinawat ni Albino ti pammalubos dagiti nagannakna nga ikasarna ni Maria.

Iti maysa nga aldaw a panagawd ni Maria a naggapu iti Bangui, Ilocos Norte, nakigtot laengen idi maammuanna a natulagen ti kasarda ken ni Albino. Naladawen idi agkedked ti balasang iti plano dagiti nagannakna. Ta para iti balasang, narigat nga awatenna ti kinapudno aglalo ket dakkel ti nagbaetan ti tawenda a sangapulo ket siam ken ni Albino.

 

Gapu ti napintas ken nabagas a pammagbaga ken pannuporta ti kabsatna a babai, naallukoy met laeng ti rikna ni Maria a mangawat iti panagayat ni Albino kenkuana. Ken gapu ta natulnog nga anak ni Maria, pinampanunotna a naimbag ti idiaya dagiti nagannakna a makiasawa ken ni Albino para met laeng iti naranraniag a masakbayanna.

 

Idi Marso 20, 1953, nagkasar da Albino ken Maria. Nagsubli met ni Albino iti Hawaii idi Abril 3, 1953.

Ket idi Pebrero 1958, napan dinanon ni Maria ni Albino iti Hawaii.

Nagbalin a namaris ti relasion da Albino ken Maria. Rimmegta ti ayat ken pammateg iti tunggal maysa. Gapuna a nagbalin met daytoy a dakkel nga impluensia ken pondasion iti panagdakkel ken itatanor dagiti annakda a nasirib.

Napagasatan dagiti agasawa iti tallo nga annak:

 

Isu da: Albino Prieto, Jr., inauna ken agtrabaho iti WSP Hawaii. Nayasawa ken ni Janet Garidan ken dua dagiti annakda. Da Jolyn ken Albin. Agnaed da Albino Junior iti Waipahu, Oahu.

Maikadua ni Dominga Abe. Agtrabaho iti Kaiser Medical Group ken nayasawa ken Eric Abe. Dua met a nalungpo nga ubbing a babbai ti annakda, da Elena ken Emi.

Ni Glen Prieto ti inaudi. Empleado iti Doctors Medical Center ti San Pablo, California. Nayasawa ken ni Jane Prieto ken dua a lallaki ti annakda. Da Benjamin ken Samuel.

Managasistir unay nga asawa ken ina ni Maria kadagiti annakda sakbay a nagtrabaho iti Maui Pine Company idi tawen 1966. Imbubos ni Maria ti amin a panawenna iti daytoy a pagobraan agingga a nagretiro ti trabaho kalpasan ti beinte singko a tawen.

Aktibo a miembro da Albino ken Maria iti St. Joseph Filipino Catholic Club ken iti Haiimaile Community Association. 

Para kadagitoy nga agasawa, importante pay laeng ti edukasion. Gapuna nga impaayda amin a pannuporta ken pinansial a kasapulan dagiti annakda tapno magun-odda ti kangatuan nga adal a maipaay ti maysa a pagadalan.

Nagturpos amin a tallo nga annakda iti kolehio.

Ngem daksanggasat ta pimmusay ni Albino idi Mayo 5, 1993.

Kuna dagiti tallo nga annakda, "Simple, naasi ken managayat unay ni tatangmi. Manmano nga agunget. Saan a managreklamo ngem kanayon a sisasagana a tumulong iti amin a pagkasapulan ti siasino man.

Kasunganina, kinadisiplina ti yad-adal ni ina kadakami. Managangaw ketdi ni Tatang no kasta a malmaldaykami a sangapamilliaan.

Agpakpakatawa, ngem managpartuat kadagiti bambanag. Inyaramidannakami iti sinan-karro/kotse nga ay-ayammi. Agaramid iti furnitures ken balay dagiti tarakenmi. Isu pay ketdin a mismo ti nagaramid iti extension ti balaymi, ta kunana, isu pay a pangtangdanna iti agtrabaho. Wen, nainut ken managsalimetmet ni tatang. Saan la a dayta, insurona pay kadakami no kasano ti ag-garden kas iti panagmula, aglammua, ken agani wenno mangburas iti mula a mani ken patatas. Mismo met la a ni tatang ti nagisuro kadakami no kasano ti agluto iti "pinakbet" gapu ta iti dayta a tiempo, agtartrabaho pay la ni ina. 

Kaay-ayo pay ni tatang ti mapan agbanniit iti Spreckelsville, Hookipa ken Naska [Kanaha Beach]. Ket no dadduma, itugotnakami sakamto aguray iti uneg ti karro bayat nga agbanniit. No dadduma, kakuyogna ni Isabelo Ordonez, maysa met la a sakada a mapan agpallailang iti igid ti baybay.

Dimi malipatan ti kinaburay ken kinadungngona kadakami nga agkakabsat nangruna no ikkannakami idi iti penny nga igatangmi ti kendi iti Inokuma Store. Sinuroannakam' pay nga agmaneho ti karro iti kalsada ti kapinyaan a kataltalonan ti Haliimaile kalpasan ti trabahona. Nagaget nga agtrabaho ta ayatna laeng a saankami a maawanan iti kasapulan, nangruna ti pinansial. Ket pudno unay, nagsakripisio a nagtrabaho ni tatang tapno makaadalkami nga agkakabsat iti kolehio."

"Impagunamgunam unay ni tatang kadakami ti kinaimportansia ti edukasion, ti kinadalus a kinatao, ti kinapudno iti amin nga aramid, ken ti panangtulong iti tunggal maysa. Ket uray pay idin nakapagretiro iti Maui Pine, agtultuloy pay laeng nga agtrabaho. Agawat ti lammuaenna a dalusan iti balay dagiti am-ammo ken gagayyemna. No dadduma, maisurotkami pay nga agkakaka iti sideline a trabahona," linagip ni Glen.

"Maysa a pagulidanan nga Ama ni tatang," innayon ni Albino Junior.

.

.

.

.

.

ALBINO SAMBRANO PRIETO, Sr. 

Gapu't Nangato nga Arapaap daytoy San Nicolaneo, nadanonna ti Hawaii

Rudy Ram. Rumbaoa

wwwammuenpaydaytoysakada.blogspot.com

ALBINO SAMBRANO PRIETO, Sr. Gaput' Nangato nga Arapaap daytoy San Nicolaneo, nakadanon iti Hawaii

[Ala a ladawan da Maria ken Albino idi 1991]

[Ladawan ni Albino Sambrano Prieto, Sr. idi damo a napan iti Hawaii idi Enero 1930.

ALBINO SAMBRANO PRIETO, Sr. 

Gaput' Nangato nga Arapaap daytoy San Nicolaneo, nakadanon iti Hawaii

ni Rudy Ram. Rumbaoa

NAYANAK ni Albino Sambrano Prieto, Sr. idi Pebrero 10, 1910 iti Barrio Tamorong, San Nicolas, Ilocos Norte. Maysa ni Albino kadagiti naruay a Filipino a napan iti isla ti Hawaii idi 1930s, ken maysa daytoy kadagiti maawagan iti "old-timers" wenno, nagkauna a sakada a nakagteng iti isla ti paraiso a kunada. Ket kas met dagiti dadduma nga Ilocano, nangato ti arapaap ni Albino iti biag, situtured a nangtallikud ti ingungotenna a pamilia tapno maisaganaanna ida iti naranraniag a masakbayan.

Segun ken ni Maria, kasimpungalan ni Albino, immuna a nagteng ni lakayna ti Big Island of Hawaii idi 1930, bulan ti Enero. Nagtrabaho daytoy iti Sugar Plantation ken matangdanan iti maysa a doliar iti kada aldaw a panagbannogna iti kataltalonan. Kanayon latta a nabasa ken natutudo ti paniempo iti Hilo. Gapu iti dayta, nagdesision ni Albino nga umakar iti isla ti Oahu tapno sadiay nga agtrabaho.

Idi tawen 1937, nagbaliw ti desision ni Albino ket immakar iti Haliimaile, iti isla ti Maui ket ditoy a nakastrek iti trabaho, iti Maui Pine Plantation. Nagtrabaho ditoy agingga a naturposna ti panagretirona idi 1972 kas maysa a truck driver. Kas maysa a batsilier wenno baro, nakipagnaed iti Dios-ti-aluadna a Sakada Maximo Pagurigan, ta mailasin dagiti batsilier kadagiti naasawan a lallaki ka dayta tiempo.

Nagdesision ni Albino a mapan agbakasion iti Filipinas idi 1953 tapno agsapul iti kapunganna. Ket iti kaunaan a gundaway iti panagbiag ken panagayatna, naam-ammona ti maysa a dayag a taga-Catuguing, San Nicolas, Ilocos Norte. Nakapimpintas daytoy a dayag para ken ni Albino. Nagam-ammoda ken ni Maria Coloma.

Iti kaduogan a pammati ken tradision dagiti Filipino, dagiti nataengan a mangibagi iti agsumbangir a partido ti mangurnos ti kasar. Nabayagen a naibaga ni Albino iti tatang ni Maria ken kabagianna ti natarnaw a tarigagay ken naimpapusoan a panagayatna iti balasang. Dinawat ni Albino ti pammalubos dagiti nagannakna nga ikasarna ni Maria.

Iti maysa nga aldaw a panagawd ni Maria a naggapu iti Bangui, Ilocos Norte, nakigtot laengen idi maammuanna a natulagen ti kasarda ken ni Albino. Naladawen idi agkedked ti balasang iti plano dagiti nagannakna. Ta para iti balasang, narigat nga awatenna ti kinapudno aglalo ket dakkel ti nagbaetan ti tawenda a sangapulo ket siam ken ni Albino. 

Gapu iti napintas ken nabagas a pammagbaga ken pannuporta ti kabsatna a babai, naallukoy met laeng ti rikna ni Maria a mangawat iti panagayat ni Albino kenkuana. Ken gapu ta natulnog nga anak ni Maria, pinampanunotna a naimbag ti idiaya dagiti nagannakna a makiasawa ken ni Albino para met laeng iti naranraniag a masakbayanna. 

Idi Marso 20, 1953, nagkasar da Albino ken Maria. Nagsubli met ni Albino iti Hawaii idi Abril 3, 1953.

Ket idi Pebrero 1958, napan dinanon ni Maria ni Albino iti Hawaii. Nagbalin a namaris ti relasion da Albino ken Maria. Rimmegta ti ayat ken pammateg iti tunggal maysa. Gapuna a nagbalin met daytoy a dakkel nga impluensia ken pondasion iti panagdakkel ken itatanor dagiti annakda a nasirib.

Napagasatan dagit agasawa iti tallo nga annak. 

Isu da: Albino Prieto, Jr., inauna ken agtrabaho iti WSP Hawaii. Nayasawa ken ni Janet Garidan ken dua dagiti annakda. Da Jolyn ken Albin. Agnaed da Albino Junior iti Waipahu, Oahu.

Maikadua ni Dominga Abe. Agtrabaho iti Kaiser Medical Group ken nayasawa ken Eric Abe. Dua met a nalungpo nga ubbing a babbai ti annakda, da Elena ken Emi.

Ni Glen Prieto ti inaudi. Empleado iti Doctors Medical Center iti San Pablo, California. Nayasawa ken ni Jane Prieto ken dua a lallaki ti annakda. Da Benjamin ken Samuel.

Managasistir unay nga asawa ken ina ni Maria kadagiti annakda sakbay a nagtrabaho iti Maui Pine Company idi tawen 1966. Imbubos ni Maria ti amin a panawenna iti daytoy a pagobraan agingga a nagretiro iti trabaho kalpasan ti beinte singko a tawen.

Aktibo a miembro da Albino ken Maria iti St. Jopeph Filipino Catholic Club ken iti Haiimaile Community Association. Para kadagitoy nga agasawa, importante pay laeng iti edukasion. Gapuna nga impaayda amin a pannuporta ken pinansial a kasapulan dagiti annakda tapno magun-odda ti kangatuan nga adal a maipaay ti maysa a pagadalan. Nagturpos amin a tallo nga annakda iti kolehio.

Ngem daksanggasat ta pimmusay ni Albino idi Mayo 5, 1993.

Kuna dagiti tallo nga annakda, "Simple, naasi ken managayat unay ni Tatangmi. Manmano nga agunget. Saan a managreklamo ngem kanayon a sisasagana a tumulong iti amin a pagkasapulan ti siasino man. Kasunganina, kinadisiplina ti yad-adal ni Ina kadakami. Managangaw ketdi ni Tatang no kasta a malmaldaykami a sangapamilliaan. Agpakpakatawa, ngem managpartuat kadagiti bambanag. Inyaramidannakami iti sinan-karro/kotse nga ay-ayammi. Agaramid iti furnitures ken balay dagiti tarakenmi. Isu pay ketdin a mismo ti nagaramid iti extension ti balaymi, ta kunana, isu pay a pangtangdanna ti agtrabaho. Wen, nainut ken managsalimetmet ni Tatang. Saan la a dayta, insurona pay kadakami no kasano ti ag-garden kas iti panagmula, aglammua, ken agani wenno mangburas iti mula a mani ken patatas. Mismo met la a ni Tatang ti nangisuro kadakami no kasano ti agluto iti "pinakbet" gapu ta iti dayta a tiempo, agtartrabaho pay la ni Ina. Kaay-ayo pay ni Tatang iti mapan agbanniit iti Spreckelsville, Hookipa ken Naska [Kanaha Beach]. Ket no dadduma, itugotnakami sakamto aguray iti uneg ti karro bayat nga agbanniit. No dadduma, kakuyogna ni Isabelo Ordonez, maysa met la a Sakada a mapan agpallailang iti igid ti baybay. Dimi malipatan iti kinaburay ken kinadungngona kadakami nga agkakabsat nangruna no ikkannakami idi iti penny nga igatangmi ti kendi iti Inokuma Store. Sinuroannakam' pay nga agmaneho iti kapinyaan a kataltalonan ti Haliimaile kalpasan ti trabahona. Nagaget nga agtrabaho ta ayatna laeng a saankami a maawanan iti kasapulan, nangruna iti pinansial. Ket pudno unay, nagsakripisio a nagtrabaho ni Tatang tapno makaadalkami nga agkakabsat iti kolehio."

"Impagunamgunam unay ni Tatang kadakami ti kinaimportansia ti edukasion, ti kinadalus a kinatao, ti kinapudno iti amin nga aramid, ken ti panangtulong iti tunggal maysa. Ket uray pay idin nakapagretiro iti Maui Pine, agtultuloy pay laeng nga agtrabaho. Agawat iti lammuaenna a dalusan iti balay dagiti am-ammo ken gagayyemna. No dadduma, maisurotkami pay nga agkakaka iti sideline a trabahona," linagip a kuna ni Glen.

"Maysa a pagulidanan nga Ama ni Tatang," innayon ni Albino Junior.

Agtrabaho ken Agurnong para iti Masakbayan

Agtrabaho ken Agurnong para iti Masakbayan
ni Rudy Ram. Rumbaoa

[nabulod ti ladawan a naaramat]

"Agadal. Sumrek iti eskuela tapno daytoy ti pagpuonam iti trabaho. Ken tapno adda ipannakkelmo!"

 

AGTAWEN daytoy a Sakada iti 22. Idi 1946, napan ni Ernesto idiay Vigan, Ilocos Sur tapno agpirma iti kontrata ken mairaman nga agtrabaho kas maysa a plantation worker iti Hawaii.

Asino ni Ernesto?
-Nayanak ni Ernesto Agcaoili, Sr. idiay Vintar, Ilocos Norte idi Pebrero 23, 1924. Nakapan iti Hawaii babaen iti barko a nagluganda [karaman pay dagiti sabsabali a lallaki a naawis nga agtrabaho] nga S.S. Maunawili. Nagrubbuat ti nasao a barko iti pantalan ti Salomague, Cabugao, Ilocos Sur. Kadua ni Ernesto iti barko da Catalino Balmilero, Macario Rivera, Presillano Passion, Silvestre Baggao, Apolonio Tabangcura ken Silvestre Peros, Sr., ken sabsabali pay a padana nga Ilokano a nagturong iti Hawaii.

Nagbalin a nakalalagip ken ni Ernesto ti panagbiahena a nagpa-Hawaii. Para kenkuana, nagbalin daytoy a karit ken ekspiriensa.

Idi nakadanon ti barko a nagluganna iti Hawaii, naidestino iti Hilo, iti Big Island. Nagtrabaho daytoy iti tallo a bulan. Ket babaen iti tulong ni uncle na Isabelo Macapulay, immallatiw iti pagtrabahoan ni Ernesto iti Maui. Nagtrabaho iti East Maui Irrigation Plantation ti Paia. Nagyan iti two-bedroom house a kaduana da Tomas Bernardo ken Andres Mariano. Masarakan ti kampo a nagyananda iti asideg ti Old Maui High School, a maawagan pay iti H'poko Camp. Agupa da Ernesto ken dagiti kaduana iti lima doliar iti kada bulan a panagyanda iti balay, karamanen ti danum ken elektrisidad a mabayadan iti panagupada. Ket iti trabaho, mabayadanda met iti uppat a doliar iti kada aldaw a panatrabaho.

Iti nasao a plantasion ti irigasion, agtrabaho ni Ernesto kas brakeman- isu ti mangimaton iti pannakaikarga dagiti unas iti tren a pakailugananna, kalpasanna, mayallatiw ken maidiskarga iti Paia Mill.

Nagtrabaho pay daytoy iti harvesting department ti nasao a kompania.

Kalpasan ti sumagmamano a tawen iti dayta a trabaho, naibaon ni Ernesto kas irrigation man [iggemna daytoy a trabaho agingga a nagretiro idi 1986]. Ni Dios-ti-aluadna Silvestre Peros, Sr. ti nagbalin a long-time irrigation mate na.

Lagip ti Napalabas
-Iti pananglagip ni Ernesto dagiti naragsak nga aldawna idi iti H'poko Camp, narimat dagiti matana a nagestoria. Kunana, kanayonda a rummuar a kaduana dagiti sabsabali pay a lallaki iti aldaw ti Biernes ken Sabado tapno agpasiar iti sabali a kampo, ken wenno makisala kadagiti nalalasbang a babbai iti nasao a kampo.

Kuna ni Ernesto a mabayadan iti maysa a doliar ti tunggal panangisala kadagiti babbalasang. Iti tunggal tawen, marambakan met ti Rizal day. Ti Rizal day ti kadakkelan a pasken a marambakan iti tunggal tawen. Ket kas kaugalian daytoy a panagtitipontiponda, mangidonar ti akinkukua iti plantasion iti sibubukel a baka a maparti ken maluto a pagsasangoan iti selebrasion.

Kuna ni Ernesto a paggaayatna la unay ti pallot isu a kanayon a sumurot a mapan makipallot [biangan], uray no agmulta iti sangapulo doliar. Kunana a no mabayadanen ti multa a sangapulo doliar, saanen nga ituloy dagiti polis ti mangtiliw kadakuada.

Ni Ernesto ken ti pamilia
-Nayasawa ni Ernesto ken ni dati a Rosita Barbosa.

Inako ni Ernesto a nagutigot ti riknana gapu iti pintas ni Rosita. Aktibo idi ni Rosita a nagserbi iti simbaan ken komunidad. Agpadada ketdi nga aktibo iti Kahului Filipino Community Association ken ti Saranay of Maui.

Dagiti bunga
-Inauna ni Ernesto, Jr. Nagtrabaho iti Haleakal Observatory.

Ni Roxanne Tejada ti maikadua. Nayasawa ken ni Paul. Nagtrabaho iti Kapiolani Children's Hospital, Honolulu kas executive secretary.

Ni Darlene Gascon, maikatlo. nayasawa ken ni Alfred ken nagtrabaho iti Safeway Bakery.

Inaudi ni Leticia Akahi ken nayasawa ken ni Casey Akahi.

Magustoan ken kaay-ayo ni Ernesto ti agpasiar iti Old Kahului Shopping Center tapno makiinnistoria wenno agay-ayam iti baraha, checkers ken hanafuda kadagiti padana a sakada. Ket kas met la ken ni Ernesto, naragsak dagitoy padana a sakada a manglagip iti napalabasda iti kampo ken iti trabaho.

Ti balakad ni Ernesto kadagiti gagayyem ken kapatadanna: "Agragsak! Saan a panunoten iti panagurnong ti kuarta. Paragsaken ti bagi!"

Ket para kadagiti agtutubo kunana: "Agadal. Sumrek iti eskuela tapno daytoy ti pagpuonam iti trabaho. Ken tapno adda ipannakkelmo!"