ERNESTO AGCAOILI, SR: Agsakdu ti Kinasirib

[nabulod ti ladawan a nausar]

Ruknoy ken ni Sakada ken Panglagip Kadakuada iti Panangrambak ti bulan ti Oktubre a kas Fil-Am Month...

.

.

.

AGTAWEN ni Ernesto Agcaoili, Sr. iti duapulo ket dua idi napan idiay Hawaii.

Nangato ti arapaap ni Ernesto iti pamiliana isut' gapuna a napan idiay Vigan, Ilocos Sur idi tawen 1946 tapno agpirma ti kontrata nga agtrabaho iti Hawaii a kas maysa a plantation worker.

Kayatna nga ipaayan ti pamiliana iti nasaliwanwan a panagbiag-

Ken kayatna ti agurnong ti adu a kuarta para iti masakbayanna.

Maysa a sakada ni Ernesto.

Ngem asino ni Ernesto?

Nayanak ken dimmakkel ni Ernesto Agcaoili, Sr. iti Vintar, Ilocos Norte idi Pebrero 23, 1924.

Napan idiay Hawaii a naglugan iti barko nga S.S. Maunawili. Nagrubbuat ti barko a nagluganan ni Ernesto ken dagiti sabsabali pay a nagpirma a lallaki iti kontrata iti pantalan ti Salomague, Cabugao, Ilocos Sur idi 1946.

Agingga a sibibiag ni Ernesto, saanna a malipatan dagiti lallaki a kinalugananna iti barko a bin-ig nga Ilokano iti panagturongda idiay Hawaii. Innaganna ida a kas kada Catalino Balmilero, Macario Rivera, Presillano Passion, Silvestre Baggao, Apolonio Tabangcura ken Silvestre Peros, Sr.

Kas met ti rason ni Ernesto, kalikaguman dagitoy a lallaki ti naraniag ken napimpintas a masakbayan iti Hawaii. Kayatda nga itag-ay iti rigat dagiti pamilia a pinanawanda a mangnamnama kadakuada.

Nakalalagip ken ni Ernesto ti panagbiahena...

Kas met kadagiti sabsabali a lallaki a kinaluganan ni Ernesto iti barko, nagbalin a nakalalagip kenkuana ti panagluganna iti barko. Agdadamo ken di mailaksid ti panagbuteng ken panagamak, nangruna idi addadan nga aglaylayag iti katengngaan ti taaw. Ngem para ken ni Ernesto, maysa met daytoy a karit ken eksperiensa.

Idi madanon ti barko a naglugananda iti Hawaii, dagus a naidestino ni Ernesto iti plantasion idiay Hilo. Nagtrabaho iti tallo a bulan. Ngem idi agangay, tinulongan ni Isabelo Macapulay, angkel ni Ernesto tapno umakar ti pagtrabahuanna iti Maui.

Nakastrek a dagus ni Ernesto iti East Maui Irrigation Plantation iti Paia. Naibalay ni Ernesto iti two-bedroom house a kaduana ti sabsabali pay a lallaki a kas kada Tomas Bernardo ken Andres Mariano. Masarakan daytoy a kampo a nagyanan ni Ernesto iti asideg ti daan a Maui High School ken naawagan daytoy a kampo idi iti H'poko Camp.

Lima doliar ti renta ti balay iti kada bulan, mairaman ditoyen ti danum ken elektrisidad. Agsueldo ni Ernesto iti 4 a doliar iti kada aldaw a panagtrabahona.

Nagtrabaho ni Ernesto iti East Maui Irrigation Plantation a kas brakeman. Isu ti mangimaton ti panangikarga kadagiti nalpasen a puted nga unas iti tren a mayallatiw ken maidiskarga iti Paia Mill.

Saan la a dayta, nagtrabaho pay ni Ernesto iti harvesting department ti kompania. Kalpasan ti sumagmamano a tawenna a kas brakeman, naikkan ti sabali a trabaho, ti kina-irrigation man. Daytoy ti trabaho ni Ernesto agingga a nagretiro idi 1986.

Saan a nalipatan ni Ernesto ni Silvestre Peros, Sr., ti kinadkaduana iti dayta a trabaho.

Naragsak met iti kampo...

Narimat ken kasla kanayon nga agar-arapaap dagiti naslag a mata ni Ernesto a makalagip iti nagbalin a kasasaad ken biagna iti kampo a nakaibalayanda. "Naragsak iti H'poko Camp," kuna ni Ernesto.

Rummuar ni Ernesto a kaduana dagiti sabsabali pay a lallaki no ti aldaw ti Biernes ken Sabado tapno mapan agudong iti sabali a kampo. Mapan agpasiar. No adda pasala, maisala amin dagiti babbai iti dayta a kampo. Mabayadan iti maysa a doliar ti tunggal panagsala.

Kuna ni Ernesto a tinawen a rambakanda ti Rizal Day. Maibilang a dakkel a pasken daytoy kadagiti Filipino. Ket kas kaugalian idi a tiempo, agidonar ti akinkukua ti plantasion iti maysa a baka a maparti ken maluto nga agserbi a pagsasanguan iti selebrasion.

Sabali laeng ti pallot [awaganda pay ti biangan] a kaay-ayo a pakiayaman ni Ernesto. Segun ken ni Ernesto, kanayon kano idi nga ag-raid dagiti polis no mannarimaan ti biangan. Agmulta kano dagiti matiliwan iti biangan ti sagsasangapulo doliar ti tunggal maysa. Ngem ti nakaay-ayat kuna ni Ernesto, no makabayaddan iti sangapulo doliar a multa, saanen a tiliwen dagiti polis ida. Tuloy ang ligaya.

Ababa a pakasaritaan ti pamilia ni Ernesto

Nayasawa ni Ernesto ken ni dati a Rosita Barbosa [pimmusayen]. Kas kadagiti dadduma a lallaki, nakayaw ni Ernesto iti kinapusaksak ni Rosita. Gapu ti dayta, saannan nga imbaybayag ket dagusna nga inkasar ni Rosita.

Aktibo ni Rosita iti aktibidad ti simbaan ken iti komunidad. Agpada nga aktibo a miembro da Ernesto ken Rosita iti Kahului Filipino Community Association [KFCA] ken ti Saranay Maui [SM].

Uppat ti nagbalin a bunga da Ernesto ken Rosita:

Ni Ernesto, Jr. , inauna. Nagtrabaho iti Haleakala Observatory.

Maikadua ni Roxanne Tejada. Nayasawa ken ni Paul Tejada. Nagtartrabaho iti Kapiolani Children's Hospital idiay Honolulu a kas Executive Secretary.

Darlene Gascon ti maikatlo. Nayasawa ken ni Alfredo Gascon ken nagtartrabaho iti Safeway Bakery ti Kahului.

Ni Leticia Akahi ti inaudi. Nayasawa ken ni Casey Akahi.

Magustoan ni Ernesto ti mapan agpasiar iti old Kahului Shopping Center. Makiinnistoria kadagiti kapatadanna. Agay-ayam iti baraha, checkers ken hanafuda.

Kas met kadagiti pada ni Ernesto a sakada, naragsakda a manglagip dagiti aldaw a panagkakadua ken ti kaaddada iti pagtrabhuan.

Ti kuna ni Ernesto kadagiti gagayyem ken kapatadanna: "Agrag-o. Agurnong iti kuarta para ti masakbayan dagiti annak. Paragsaken ti bagi!"

Kadagiti agtutubo kunana: "Inkayo agbasa. Agsakdu ti kinasirib ta awan makatagikua iti daytoy no di laeng dakayo. Inkayo tapno adda maipannakkelyo!"*

.

.

.

.

ERNESTO AGCAOILI, SR: Agsakdu ti Kinasirib

Rudy Ram. Rumbaoa

Fil-Am Observer Article

ammuenpaydaytoysakada.blogspot.com

#sakada #ammuenpaydaytoy #filipino #hawaii #ernestoagcaoilisr #oktubre #filamhistorymonth #vintar #ilocosnorte #ssmaunawili #pantalan #cabugao #ilocossur #salomague #rudyramrumbaoa

[nabulod ti ladawan a nausar]

 

ERNESTO AGCAOILI, SR: Agsakdu ti Kinasirib

[Nabulod ti ladawan a naaramat]

AGTAWEN ni Ernesto Agcaoili, Sr. iti duapulo ket dua idi napan idiay Hawaii.

Nangato ti arapaap ni Ernesto iti pamiliana isut' gapuna a napan idiay Vigan, Ilocos Sur idi tawen 1946 tapno agpirma ti kontrata nga agtrabaho iti Hawaii a kas maysa a plantation worker. Kayatna nga ipaayan ti pamiliana iti nasaliwanwan a panagbiag-

Ken kayatna ti agurnong ti adu a kuarta para iti masakbayanna.

Maysa a sakada ni Ernesto.


Ngem asino ni Ernesto?
Nayanak ken dimmakkel ni Ernesto Agcaoili, Sr. iti Vintar, Ilocos Norte idi Pebrero 23, 1924.

Napan idiay Hawaii a naglugan iti barko nga S.S. Maunawili. Nagrubbuat ti barko a nagluganan ni Ernesto ken dagiti sabsabali pay a nagpirma a lallaki iti kontrata iti pantalan ti Salomague, Cabugao, Ilocos Sur idi 1946.

Agingga a sibibiag ni Ernesto, saanna a malipatan dagiti lallaki a kinalugananna iti barko a bin-ig nga Ilokano iti panagturongda idiay Hawaii. Innaganna ida a kas kada Catalino Balmilero, Macario Rivera, Presillano Passion, Silvestre Baggao, Apolonio Tabangcura ken Silvestre Peros, Sr.

Kas met ti rason ni Ernesto, kalikaguman dagitoy a lallaki ti naraniag ken napimpintas a masakbayan iti Hawaii. Kayatda nga itag-ay iti rigat dagiti pamilia a pinanawanda a mangnamnama kadakuada.


Nakalalagip ken ni Ernesto ti panagbiahena...
Kas met kadagiti sabsabali a lallaki a kinaluganan ni Ernesto iti barko, nagbalin a nakalalagip kenkuana ti panagluganna iti barko. Agdadamo ken di mailaksid ti panagbuteng ken panagamak, nangruna idi addadan nga aglaylayag iti katengngaan ti taaw. Ngem para ken ni Ernesto, maysa met daytoy a karit ken eksperiensa.

Idi madanon ti barko a naglugananda iti Hawaii, dagus a naidestino ni Ernesto iti plantasion idiay Hilo. Nagtrabaho iti tallo a bulan. Ngem idi agangay, tinulongan ni Isabelo Macapulay, angkel ni Ernesto tapno umakar ti pagtrabahuanna iti Maui.

Nakastrek a dagus ni Ernesto iti East Maui Irrigation Plantation iti Paia. Naibalay ni Ernesto iti two-bedroom house a kaduana ti sabsabali pay a lallaki a kas kada Tomas Bernardo ken Andres Mariano. Masarakan daytoy a kampo a nagyanan ni Ernesto iti asideg ti daan a Maui High School ken naawagan daytoy a kampo idi iti H'poko Camp. 

Lima doliar ti renta ti balay iti kada bulan, mairaman ditoyen ti danum ken elektrisidad. Agsueldo ni Ernesto iti 4 a doliar iti kada aldaw a panagtrabahona.

Nagtrabaho ni Ernesto iti East Maui Irrigation Plantation a kas brakeman. Isu ti mangimaton ti panangikarga kadagiti nalpasen a puted nga unas iti tren a mayallatiw ken maidiskarga iti Paia Mill.

Saan la a dayta, nagtrabaho pay ni Ernesto iti harvesting department ti kompania. Kalpasan ti sumagmamano a tawenna a kas brakeman, naikkan ti sabali a trabaho, ti kina-irrigation man. Daytoy ti trabaho ni Ernesto agingga a nagretiro idi 1986.

Saan a nalipatan ni Ernesto ni Silvestre Peros, Sr., ti kinadkaduana iti dayta a trabaho.


Naragsak met iti kampo...
Narimat ken kasla kanayon nga agar-arapaap dagiti naslag a mata ni Ernesto a makalagip iti nagbalin a kasasaad ken biagna iti kampo a nakaibalayanda. "Naragsak iti H'poko Camp," kuna ni Ernesto.

Rummuar ni Ernesto a kaduana dagiti sabsabali pay a lallaki no ti aldaw ti Biernes ken Sabado tapno mapan agudong iti sabali a kampo. Mapan agpasiar. No adda pasala, maisala amin dagiti babbai iti dayta a kampo. Mabayadan iti maysa a doliar ti tunggal panagsala.

Kuna ni Ernesto a tinawen a rambakanda ti Rizal Day. Maibilang a dakkel a pasken daytoy kadagiti Filipino. Ket kas kaugalian idi a tiempo, agidonar ti akinkukua ti plantasion iti maysa a baka a maparti ken maluto nga agserbi a pagsasanguan iti selebrasion.

Sabali laeng ti pallot [awaganda pay ti biangan] a kaay-ayo a pakiayaman ni Ernesto. Segun ken ni Ernesto, kanayon kano idi nga ag-raid dagiti polis no mannarimaan ti biangan. Agmulta kano dagiti matiliwan iti biangan ti sagsasangapulo doliar ti tunggal maysa. Ngem ti nakaay-ayat kuna ni Ernesto, no makabayaddan iti sangapulo doliar a multa, saanen a tiliwen dagiti polis ida. Tuloy ang ligaya.


Bassit a pakasaritaan ti pamilia ni Ernesto
Nayasawa ni Ernesto ken ni dati a Rosita Barbosa [pimmusayen]. Kas kadagiti dadduma a lallaki, nakayaw ni Ernesto iti kinapusaksak ni Rosita. Gapu ti dayta, saannan nga imbaybayag ket dagusna nga inkasar ni Rosita.

Aktibo ni Rosita iti aktibidad ti simbaan ken iti komunidad. Agpada nga aktibo a miembro da Ernesto ken Rosita iti Kahului Filipino Community Association [KFCA] ken ti Saranay Maui [SM].

Uppat ti nagbalin a bunga da Ernesto ken Rosita:

Ni Ernesto, Jr. , inauna. Nagtrabaho iti Haleakala Observatory.

Maikadua ni Roxanne Tejada. Nayasawa ken ni Paul Tejada. Nagtartrabaho iti Kapiolani Children's Hospital idiay Honolulu a kas Executive Secretary.

Darlene Gascon ti maikatlo. Nayasawa ken ni Alfredo Gascon ken nagtartrabaho iti Safeway Bakery ti Kahului.

Ni Leticia Akahi ti inaudi. Nayasawa ken ni Casey Akahi.


Magustoan ni Ernesto ti mapan agpasiar iti old Kahului Shopping Center. Makiinnistoria kadagiti kapatadanna. Agay-ayam iti baraha, checkers ken hanafuda.

Kas met kadagiti pada ni Ernesto a sakada, naragsakda a manglagip dagiti aldaw a panagkakadua ken ti kaaddada iti pagtrabhuan.


Ti kuna ni Ernesto kadagiti gagayyem ken kapatadanna: "Agrag-o. Agurnong iti kuarta para ti masakbayan dagiti annak. Paragsaken ti bagi!"

Kadagiti agtutubo kunana: "Inkayo agbasa. Agsakdu ti kinasirib ta awan makatagikua iti daytoy no di laeng dakayo. Inkayo tapno adda maipannakkelyo!"*




ERNESTO AGCAOILI, SR: Agsakdu ti Kinasirib
Rudy Ram. Rumbaoa
Fil-Am Observer Article
www.ammuenpaydaytoysakada.blogspot.com

VALERIANO ASUNCION Disiplinado, Managparabur ken Mangngalap

[Nabulod laeng ti ladawan a naaramat. Manipud kannigid: Evelyn Mina, Loretta Galam, Maggie Ballesteros, Agnes Cockett, ken Fred Asuncion]

VALERIANO ASUNCION

Disiplinado, Managparabur ken Mangngalap

ni Rudy Ram. Rumbaoa

TALLO a lallaki nga agkakabsat a taga-Bacarra, Ilocos Norte, ti napan iti Hawaii idi 1925 tapno sapulenda ti naranraniag a masakbayan nga agpaay kadagiti pamiliada. Isu da Valeriano, Ceferino ken Gregorio Asuncion. Da Valeriano ken Ceferino ti nagnaed iti Maui idinto a kinaykayat ni Gregorio ti isla ti Kauai. Nupay tallo dagitoy a lallaki nga agkakabsat, naiturong ti estoria ken ni Valeriano, a nayanak idi Disiembre 10, 1900. Ket ti kakaisuna la nga anakna a lalaki, ni Fred Asuncion ti timmulong a nangisagana iti estoria ti pakasaritaan ti amana.

Nagtrabaho ni Valeriano iti Maui Agriculture Company, nga am-ammo ita iti nalatak a naganna a Hawaiian Commercial and Sugar Company [HC& S]. Nagtrabaho idi a kas "hoe hana," wenno aglammua kadagiti ruot. Matangdanan iti $1.00 tunggal aldaw a panagtrabahona.

Kalpasanna, nagtrabaho ni Valeriano a kas "irrigation man" no sadino a responsibilidadna ti mangpasayak kadagiti nalawa nga ektaria iti pagtatalonan ti unas. Nagbalin pay a "seed cutter" ken "pula-pula" wenno putdenna dagiti unas sananto reppeten ida ken maited kadagiti trabahador tapno maimula.

Nagserbi pay a kas fireman iti Puunene Mill's boiler room. 

Ket idi 1965, nagretiro iti trabaho ni Valeriano ngem daksanggasat ta pimmusay met laeng kalpasan ti innem a bulan idi Mayo 30, 1966. Malagip a nagnaed ni Valeriano iti Camp 12 ken iti Camp 8.

Taldiap...

Naglugan ni Valeriano iti barko a nagturong iti Hawaii manipud iti pantalan ti Salomague, Cabugao, Ilocos Sur idi 1925. Nagsakripiso a nangpanaw ti naubing pay a kaingungotna, ni Luciana Domingcil ken ti anakna a babai, ni Rufina.

Tubo ti Vintar, Ilocos Norte ni Rufina. Ket manipud iti ili a nakayakan ken dimmakkelanna, simmaruno ken ni Valeriano a nagturong iti Hawaii idi 1928. Imbatina ni Rufina kadagiti nagannakna babaen met laeng iti pammalubosda nga agasawa tapno isuda pay la ti mangudir ken mangayawan ti anakda bayat ti kaaddada iti Hawaii.

Kuna dagitoy nga agasawa a narigat ti biagda iti kampo a nagyananda. Ket tapno masupusopan ti mateggedan ni Valeriano iti aginaldaw a pagkasapulanda, nagtrabaho ni Luciana a kas "seamstress," wenno mannait/dumadait; nagawat pay ti linabaanna manipud kadagiti lallaki a batsilier iti kampo ken naglako iti handicrafts nga aramidna.

Kadagidi a karigat ti tiempo, mabayadan dagiti groseria babaen met laeng ti  credit/utang, wenno pannakakissay ti sueldo a mateggedan ni Valeriano. Nupay panakkelen ti pamilia dagiti Asuncion, makaanay met ti sueldo ni Valeriano.

Saan la a dayta, agipatulodda pay iti sustento a pangsuporta iti nabati nga anakda karaman dagiti kabagianda iti Filipinas. Pagpiaanna, tumultulong met dagiti kabagianda nga aglako iti kumporme ditan tapno masupusopan ti pinansial a kasapulanda iti inaldaw.

Bunga ti ayat...

Naparaburan dagitoy nga agasawa iti innem nga annak: isu da Rufina Ramos [pimmusayen], isu ti inaunaan ken nayasawa ken ni Maximo [pimmusayen]; ken addaanda iti sangapulo ket maysa nga annak.

Sumaruno ni Agnes Cockett [pimmusayen], nayasawa ken Patrick Cockett [pimmusayen] ken tallo ti nagbalin nga annakda. Am-ammo ni Agnes kas "Manang" iti dati ken nalatak a nagtrabahuanna, ti Old Maui Palms Hotel Restaurant.

Ni Evelyn Mina ti maikatlo, nayasawa ken ni Rudy Mina. Maysa ti anakda.

Maikapat ni Fred Asuncion ken nayasawa ken ni Leo. Tallo ti annakda. Nagserbi pay ni Fred iti armada, maysa a Korean War Veteran.

Ni Magdalena Ballesteros ti maikalima nga anak, ken nayasawa ken ni Arsenio. Maysa laeng ti nagbalin a bunga ti ayan-ayatda.

Inaudi ni Loretta Galam a nayasawa ken ni Jimmy. Kas met kadagiti dadduma a kabsatna, maysa laeng ti anakda.

Sabali laeng ti kinamangngalap a talento nga ik-ikutan ni Valeriano. Kinatrabahuanna pay ti Dios-ti-aluadna Feliciano Patricio, maysa a commercial fisherman. Agawat ni Valeriano kadagiti dadduma a klase ti trabaho tapno adda nayon ti mateggedanna. Nalaing, nasiglat ken talentado ni Feliciano iti panagaramidan iti iket ken tabukol.

Iti komunidad dagiti Filipino, nalaing nga agluto dagitoy nga agpagayam. Masansan ni Valeriano ti head cook kadagiti dadakkel a pasken/punsionan kas iti kasar. Ket ti panangisagana iti kastoy a klasena a punsionan ti kangrunaan a parte ti panagrambak. 

No dadduma, abutenna ti sumagmamano nga aldaw ti panagisagana. Ken saan la a dayta, nalaing pay a karpintero ken mekaniko ni Valeriano. Nagbalin ketdi a paggaayat ken ugalina ti tumulong kadagiti gagayemna no agproblemada iti balay wenno lugan.

Sabali pay ti ilemlemmeng a sikreto ni Valeriano. Mabalin a "sagut" ti Dios wenno "talugading" ti kinamangngagasna, ken saan laeng iti Maui ti pakabigbigan/naglatakan ti naganna, uray pay iti intero nga estado ti Hawaii. 

Kabaelanna ngamin nga isubli ti nablo wenno natukkol a tulang babaen laeng iti panangilotna. Agusar iti bulong ti "katimbaw" wenno mula ti "tawwatawa" iti panagagasna. Ipapudotna ti bulong iti apuy sananto idennep iti apektado a tulang ket awaganda daytoy iti "tapal." Ket segun kadagiti nakapadas iti panagagas ni Valeriano, napigsa ti bisa ti makuna a medicinal/herbal plant; ket gapu iti dayta, adu dagiti ka-Filipinoan ti addaan mulana a kasta kadagiti bukodda nga inaladan, wenno lote/daga.

Inawaganda pay ni Valeriano iti "mammoyon." Agtalado no ania ti makagapu iti sakit a sagsagabaen ti maysa a tao. Aramatenna ti maysa a plato nga addaan iti suka ken dua a katukel ti bagas. Kuna dagiti nakapadas nga agkuti ti katukel a bagas iti agsupadi a direksion, ammo [kano] ni Valeriano no ania ti sakit dayta a tao.

Sabali laeng ti panagaramatna iti sara ti ayup [kas iti kalding]. Maikkat ti ut-ot babaen iti panangiparabawna ti nasao a sara. Susopen ti sara ti aniaman nga ut-ot nga adda iti dayta a masakit. Gapu iti daytoy, maysamaysa idi ti mapan agpaagas ken ni Valeriano. Adu dagiti naagasanna. Dina ketdi inawat ti aniaman a gatad kas kasukat iti serbisio ti panangagasna kadakuada. Isu nga idi pimmusay ni Valeriano, adu ti maladingitan. Gapu iti respeto/panangraemda kenkuana, adu ketdi ti nagatendar iti pumponna.

Imburay ni Fred ti sumagmamano a kapampanunotanna maipanggep ken ni Valeriano: "Maysa a disiplinado, naayat a managparabur iti pamilia ken gagayyemna, mangngalap, karpintero, mekaniko, nalaing nga agluto ken nagaget unay nga ama. Mararaem iti komunidad. No adda saan a pagkikinnaawatan dagiti miembro ti komunidad, awaganda ti amak a mangibabaet kadakuada. Naimbag a gayyem dagiti agkakabsat a Sagayaga [Paulino, Sesinado, Mariano, Marcelino, Valentin]. Maysa a sakada ni Sesinado. Maipannakkel nga ama iti amin a banag ti amak."

Agtrabaho ken Agurnong para iti Masakbayan

Agtrabaho ken Agurnong para iti Masakbayan
ni Rudy Ram. Rumbaoa

[nabulod ti ladawan a naaramat]

"Agadal. Sumrek iti eskuela tapno daytoy ti pagpuonam iti trabaho. Ken tapno adda ipannakkelmo!"

 

AGTAWEN daytoy a Sakada iti 22. Idi 1946, napan ni Ernesto idiay Vigan, Ilocos Sur tapno agpirma iti kontrata ken mairaman nga agtrabaho kas maysa a plantation worker iti Hawaii.

Asino ni Ernesto?
-Nayanak ni Ernesto Agcaoili, Sr. idiay Vintar, Ilocos Norte idi Pebrero 23, 1924. Nakapan iti Hawaii babaen iti barko a nagluganda [karaman pay dagiti sabsabali a lallaki a naawis nga agtrabaho] nga S.S. Maunawili. Nagrubbuat ti nasao a barko iti pantalan ti Salomague, Cabugao, Ilocos Sur. Kadua ni Ernesto iti barko da Catalino Balmilero, Macario Rivera, Presillano Passion, Silvestre Baggao, Apolonio Tabangcura ken Silvestre Peros, Sr., ken sabsabali pay a padana nga Ilokano a nagturong iti Hawaii.

Nagbalin a nakalalagip ken ni Ernesto ti panagbiahena a nagpa-Hawaii. Para kenkuana, nagbalin daytoy a karit ken ekspiriensa.

Idi nakadanon ti barko a nagluganna iti Hawaii, naidestino iti Hilo, iti Big Island. Nagtrabaho daytoy iti tallo a bulan. Ket babaen iti tulong ni uncle na Isabelo Macapulay, immallatiw iti pagtrabahoan ni Ernesto iti Maui. Nagtrabaho iti East Maui Irrigation Plantation ti Paia. Nagyan iti two-bedroom house a kaduana da Tomas Bernardo ken Andres Mariano. Masarakan ti kampo a nagyananda iti asideg ti Old Maui High School, a maawagan pay iti H'poko Camp. Agupa da Ernesto ken dagiti kaduana iti lima doliar iti kada bulan a panagyanda iti balay, karamanen ti danum ken elektrisidad a mabayadan iti panagupada. Ket iti trabaho, mabayadanda met iti uppat a doliar iti kada aldaw a panatrabaho.

Iti nasao a plantasion ti irigasion, agtrabaho ni Ernesto kas brakeman- isu ti mangimaton iti pannakaikarga dagiti unas iti tren a pakailugananna, kalpasanna, mayallatiw ken maidiskarga iti Paia Mill.

Nagtrabaho pay daytoy iti harvesting department ti nasao a kompania.

Kalpasan ti sumagmamano a tawen iti dayta a trabaho, naibaon ni Ernesto kas irrigation man [iggemna daytoy a trabaho agingga a nagretiro idi 1986]. Ni Dios-ti-aluadna Silvestre Peros, Sr. ti nagbalin a long-time irrigation mate na.

Lagip ti Napalabas
-Iti pananglagip ni Ernesto dagiti naragsak nga aldawna idi iti H'poko Camp, narimat dagiti matana a nagestoria. Kunana, kanayonda a rummuar a kaduana dagiti sabsabali pay a lallaki iti aldaw ti Biernes ken Sabado tapno agpasiar iti sabali a kampo, ken wenno makisala kadagiti nalalasbang a babbai iti nasao a kampo.

Kuna ni Ernesto a mabayadan iti maysa a doliar ti tunggal panangisala kadagiti babbalasang. Iti tunggal tawen, marambakan met ti Rizal day. Ti Rizal day ti kadakkelan a pasken a marambakan iti tunggal tawen. Ket kas kaugalian daytoy a panagtitipontiponda, mangidonar ti akinkukua iti plantasion iti sibubukel a baka a maparti ken maluto a pagsasangoan iti selebrasion.

Kuna ni Ernesto a paggaayatna la unay ti pallot isu a kanayon a sumurot a mapan makipallot [biangan], uray no agmulta iti sangapulo doliar. Kunana a no mabayadanen ti multa a sangapulo doliar, saanen nga ituloy dagiti polis ti mangtiliw kadakuada.

Ni Ernesto ken ti pamilia
-Nayasawa ni Ernesto ken ni dati a Rosita Barbosa.

Inako ni Ernesto a nagutigot ti riknana gapu iti pintas ni Rosita. Aktibo idi ni Rosita a nagserbi iti simbaan ken komunidad. Agpadada ketdi nga aktibo iti Kahului Filipino Community Association ken ti Saranay of Maui.

Dagiti bunga
-Inauna ni Ernesto, Jr. Nagtrabaho iti Haleakal Observatory.

Ni Roxanne Tejada ti maikadua. Nayasawa ken ni Paul. Nagtrabaho iti Kapiolani Children's Hospital, Honolulu kas executive secretary.

Ni Darlene Gascon, maikatlo. nayasawa ken ni Alfred ken nagtrabaho iti Safeway Bakery.

Inaudi ni Leticia Akahi ken nayasawa ken ni Casey Akahi.

Magustoan ken kaay-ayo ni Ernesto ti agpasiar iti Old Kahului Shopping Center tapno makiinnistoria wenno agay-ayam iti baraha, checkers ken hanafuda kadagiti padana a sakada. Ket kas met la ken ni Ernesto, naragsak dagitoy padana a sakada a manglagip iti napalabasda iti kampo ken iti trabaho.

Ti balakad ni Ernesto kadagiti gagayyem ken kapatadanna: "Agragsak! Saan a panunoten iti panagurnong ti kuarta. Paragsaken ti bagi!"

Ket para kadagiti agtutubo kunana: "Agadal. Sumrek iti eskuela tapno daytoy ti pagpuonam iti trabaho. Ken tapno adda ipannakkelmo!"